This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the publisher to a library and finally to you.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that you:
+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for personal, non-commercial purposes.
+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the use of public domain materials for these purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at|http : //books . qooqle . com/
nl
patr5logij]:
~ CURSUS COMPLETUS,
SliU BIBLIOTHECA UNIVKRSALIS, INTEGRa. UNIFORMIS, COMMODA. OECONOMICA.
<MII\lll SS. rATRll. DOCTORll SGRIPTORIlOll ECCLESUSTlCORll.
SIVK LATINORUM, SIVK GniCCORUM,
Qirt AB XVO APOSTOUrO AD jETATEM INNOCESTll lU (ANS. 1116) PRO LATINIS,
BT AUCONCILII FLORENTINI TEMPORA (ANN. 1139) PRO GRJSCIS FLORUBRONT :
RECUSIO CHRONOLOGICA
OMNIIJM \i\jJE, EXSTITEUE MONIIMENTOIUIM CATIlOIJCi«; TRADITIONIS PEU QUINDECIM PKIOUA
IXCLESLi: SifXULA ET AMPLIUS,
IC\T4 RI»ITIONgS AC.CIIRATISSIIIAS, INTER SR CDIIQIIB NONNULI.IS CODICIRIIS ll4Nl!Si:i(irTlK Ciil.l.\TA$, PKIIQUAU Dll.lGKR-
TF.H CASTICATA; mSSERTATIONIHllS, r.OMMKNl AIIIIS VAKIISQUR LFXTI0NIRU8 CONTINKNTKlt II.LU8TKATA ; UUNIIti:S
OIKKiDrS POST AMri.lSSlUAS enHIONF.S QUiB TR1KU8 NUVI.<t8llllS S.CCULIS DKKKNTUR ABSOl.UTAS, l)KTKCTI8
AIXTa; INDK.IStlS OIDINARIIS VEL ETIAM aNALVTICIS, SINGUI.OS SlVg TOMOS, SIVK AUCT0KR8 ALICUJUA
NOMKNTI SUBSEQUENTIiUS, RONATA ; CAIMTIJ.LS INTKA ll\St;M TKYTUM KlTB IMSPOSITK, NECNON RT TITULIS
SlNGUl.ARUM PAGINAKUM MARttlNKM MI|>Klil4)RKM DISTINCrENTIItUS SUKJKCTAMQUR MATEUIaU SI6NIF1-
CANTIBU8, ADORNATA; OPKRIIU.S CUM MinilS, TUM AroCRTPIII!^, ALIQUA VEUO AUCTOniTATK IN
ORMNR AD TKADITIONKM KCCLESlAKl ICAM rOLI.KNTHtUS, AMPI.IFICAT\ ;
»rCKNTIS ET QUADRAGIKTA INDICIBUS SUD OM.M RRSPECTU, SCILICET, Al.PII.VDLTICO, CllRONOLOClCO, ANALTTCO,
ANAL0G1C0, stati<;tic.o, syntiietico , ETC» UES et ALCTOUES exiudkntiuus, ita i:t non soluu siu-
DIOSO , SED NEGOTIIS lUPLlCATO , ET Sl F0R1K SINT , IMGIUS KTIAM RT IMPERITI8 PATEANT 0M.NE8
88. PATRES, LOCUPLETATA; SED PRiESERTlM D|)0»U8 1MMENSI8 ET GENEDALIBUS IKDlCIUUS, ALTKRO
SCILICBT UEUUM, QUO CONSVI.TO, QUIIIQUIR RON S4M.UM TAI.IS TALISVR p\TKR, VRRUM RTIAM
UNII6QUI8QUK PATRUM, ABSQUE ll.l.A KXCKPTIONK, IN QroHLIUKT TIIKMA SCRIPSKRIT, TNO
iNTuiTU conspiciaiur; altkko SC.UIPIUUifi SACU.1C , kx quo lectori com-
PEKIKR S1T OUVIUM QUINAM PATKK8 RT IN QUIBllS OPRKUM SUORUM LOCIS
SINGULOS SINGULORUM LIKROKUM SCRIPTUR4t VRHSUS. A PRIMO GKNKSE04
U.SQUB AD NOVISKIMUM APOCALVPSIS, COMMKNTATI SINT :
ZMii«> AIXIiRATISSIMA, CATKRISQUB 0MNIBU8 FACII.K ANTKPONRNHa, 81 PKRPRNDANTIIR CIIARaCTRRUM NlTlDlTAS
(IIAHT^ QUAI.ITAS, INTR6RITAS TKVTUS, COHRKCTlONlS PKRFECTIO, OPRRUM RKCUSORUM TUM VARIETAS
TI N NUMRRDS, FORMA VOI.UMINIIM PKUQUAM C<»MNODA SIBIQUK IN TOTO PATKOLOGLE HKCUKSU CONSTANTKH
•iMll.ls. PKKTII K\I(;UITAS,PR.«SBKTIMQIIK ISTA COLLKCTIO UNA, MKTII0I»ICA ET CIIRONOI.OGIC» ,
ftKX4:KMOK|lU PKAGMENTORUM OPUMlUI.OKDMQUE MACTKNUS IIIC ILI.IC SPaRSORUM, VEL ETIAM
INEDriORUM, PKIMUM AUTKM IN NOSTKA BIBLIOTIIECA, Ki OPKHIKUS KT M8S. Ab OMNKS
/f-.TATES, I.OC08. LINCUAS KORHASQUK PKHTINKN! IHUS . COADUNATORUM,
CT EX INXUMRRIS 0PEKIBU8 TR.VDITIONEM CATUOLICAM CO.NFLA.NTIDUS, OPUS UNICUM MlRVBlLITER EPFICIl NTlOM«
SKUIKS LATINA,
IN Ot'A PBODKLNT PATRES. norTOKES Sr.lUPTOKK.*i()l'K ECCI.KSI.Ii LATIN.fi A TtHTULLI.\NO AD INNOCErSTIUM III.
ACCURAINTE J.-P. MIGNK,
Biliiiolhecie clcrl nnlTCPflcr,
blVE CUIISUUM r.OMPLKTDRUM IN SINGULOS SCIENTLK RCCLBSlA.STICiK UAIIOS KDITOIIE.
fATROIOGlA.Al) IN5TAR IPblUS KCCLKSIiR, IN DUA.h K.«inE^ UIVIU^VUU.' AhlW NKMI^fer Lvf INaM, ALIAM GR.«C0-LATINAM: ANR.E PARTES PENE JAM INTEGRE EXARATiE StNT. LATJNA. DUC^NTkS ^ .VjGlflTt WfBVS VOLUHINIRUS MOLE SUA STANS, DEI.KM KT CENTUM SUPRA MlLl E FRANCOS VENIT TcR.f-CA bUPLlCI RDITIONB TYPIS MANDATA EST. PRIUR GR.CCUM TEXTUM UNA CUM VERSIONE LATINA LATRRALJ CpMPL^^^TITUR, NOVijlMQUi: ETCENJUH VOLUHINA, PRO PKlMA .SERIE GR.4:CA, NON tXCEDIT. POSTKRIOR AUI KMVELS^Owijtf^L.tTlti^ TMlf i/M kSuSUnKT: t'l»fct)QUK INTBA QUINQUK ET QUINQUAKINTA VOLUMINA RETINKTUK. Sr^CUND.C'*' St^lb^! (^.«if^tO-LAiJSiA •«kXAtnKTA' VOI/I^HINA PROBABILITEa NON SUrEKAUIT ; DUM UUJUS VEKSIO MEUE LATINB TRIGINTA VOLUMINIDUS ARSOLVETUR. UNUNQUODQUB VOLUMKN 4;iiif-.Co-l.ATINUM OCTO, tNUMQUO|iQI!K MKRIi LATINUM QUINQUK FKANCIS SOLUMMOUO KMITUR : UTROBIQUK VERO, UT PRKTII IIUJUS BKNKFICIO FRUaTCR EMPTOK, COI.LKCTIONKM INTKGKAM, SIVK LATINAM, MVB CH.CCAM CiiV- PAUET NKCE«SB ERIT; SKt:uS KNIM CUJU>QI;K VOI.UMINIS AMPI.I rUIHNKN NKCNON ET DIFFICUI.TATKS VARIA PRBTI4 ^QUaBUNT. ATTAMEN, 81 QUIS EMAT I.M KGRE ET SCORSIM eOLLECTIONEM CR.t^CO-l.ATINAM, VEL EAMDEM EX CR.CCO LATINB VERSAM, TUM QUODQUE VOI.UMKN PRO NOVKM VKL PRO SEX FRANCIS SOLUM OUTINEKIT. IST.E C(KN- MTIONES FUTURIS PATROLOGI.E SERIEUUS APPLICANTUB, SI TEMPUS F.AS TTPIS MANDANDI IION N^JHiS ni:i>T.
IWrnOLOGIAL LATINM TOMUS CIX.
B. IIABANUS MAUUUS.
EXCUDKBATUU KT VENIT APUD J.-P. MIGKE. KDITOREM,
IN VIA OICTA irAMItOlSK. OLIM PUOPK POUTAM LUTETIifi PAUISIOUUM VULGO UKNFEH
NOMINATAM, SEU VtlTHUOtiTliOVQE, NUNC VEUO INTUA MOENIA PAUISINA
AVIS IMPOBTAKT.
D'apres nne ilesloin provideiitiellpR qiii r^issonl le mon(fe, raremeiit l^ (liivros nii Av^nm df» fonlifinire sc Ibiii tans eoniradiiiionfkplu^ oa moins rcirtpsei n< mbreiises. Los Ateiier» Calholiqves iio |H)nv:iionl ga^ro dolinf>por k cv onohol (livin de lenr uiiHt^. Tanlol nn a ni^ loiir existence on lour impori.moo ; laiilotnn a «iit (ju^ils i'laieiil foniicH IAQ ou (^\\'Vs allaiont rj^ire. ( epon^ianl ils poursuivonl ieur carri^re depuis 2» ans, ol lcs pnHliiclions qui eii sorloiii I v/ I doxiofinont dc pins on pliis grnves oi soign^s : aassi paratt-it cerlain qu'^ mnins d'evononH'nis qu*aucune pradenco humaino no saiirnii pri''Voir ni emp#rtier. res Aloliors ne se fermeront que quand la Bibliolh^mte du Clergi sera teruiintie en scs 2,000 volumos in-i*. Lo pass6 parail un siir garant de ravonir, pource qiril y aa esp^rerou :i «raiiHlro. Ccpondarit, pamd les (-alomnies auxqiielles ilsjre sont troav^s en butte» tl en cst (loux qui out 6ie oonii- uueUemonl rcp^lees, parce qu'elani pliis capiiales, leur eflet entrainait plus de cont^oenGes. De peliis ei ignaros eoDCurreuLs se sontdonc acliariies, par leur lorrespondance ou leurs voyageurs, \ r^p^ier partoot qae iios Kdithms ^taiout mal corrtg(*es et mal imprimt^os. Ne pouv:mt altaquor le Toud des Ouvrnges, qui, pour la plu|i»rl, no soul qiie lcs cbersHr^Buvre du Catlioiicisme roconnus poiir tels dans lons los lemps et dans tous les pays, il rallait bien se rejeicr Mtr la forme dans ce qu'clle a de plussericux, la correction et rimpres.sion ; en oiTet, JescberaHd^ocu^ro niAme n*aurai'Mit qu*une demi-valear, si le loxlc on etait inexacl ou illisible.
II esl tr6s-vrai que, dans le prinripo, un succ(*s inoui dans les fasies de la Typograpbie ayant forci rEditeur dc re<LOiirir aus mecaniqiios, atin de manhor pliis rapid(>nient etde donner les ouvragcs h n;6indre prix, qualre volumos du double Couri d*Ecrilure tainte el de Tlu^oloijie fiiroui lires a^ec ia correctioii iiisunis:inle donn^o daus les impri- meries k presque tout ce qui s'edile; il ost >rai aiissi r|ii*un coriain nombrc d*aulros volumes, apt>artenaiit a divorscs rublicalioiis, rurenl imprlmi^s ou trop noir ou Irop blanc. Mais , depuis cos tcmps eloignes, les mecaniqiios ont c^de le travail aux prosses k bras, ei rimttression qui en sort, sans ^tre du lu\e, atlendu qiie le luxe jurorait dans des niivragos d'uue telle naiure, est parrailement convcnable sous tous les rapports. Ouant a la correction, il osi de fail qu*olle n'a jamals 6tu port^e si loiii dans aucune ^dition ancienne ou conlcmporaine. Etcomroenl on serait-il autremont , apr6s loiites les peinos et toutcs les d^fienses qiie nous subissons pour arriver ^ purgcr nos eprouvrs dt: loutos raoiosT L'babitude, on typographie, m^me dans les moilleures maisons, est de ne corriger quH deux (''preuvos et d*ou conr«'rer uue iroisit^me avec la secoiide, sans avoir pr^pard en rien le manuscritde I auleur.
hans les Aleliers Calholiqiu*s la diirerenctt ost presque incommensurable. Au moyen de correcteurs b'anrbis sous le liarnais et donl le coiip d*u>d typograpbique esl saiis piii6 pour les rautos, oii commonce par preparer la oopie d'uii bjut h Tauire sans en excepier uu seul mol. On lit eiisuitc en premi^re ^preuve avec la copic aiusi preparee. On lit en seronde de la m^mc maui^re, mais en col.aliounanl a>ec la prcnii6ie. Ou rait la mCme cbose cn tiorce, en oolla- rioBiiant avec la soconde. On agll de m^me en quarie, en collalionnanl aTcc la ticrce. On ronouvclle h ni^me op«'- ralloii en quinte, eu collalionuant avec la quarie. (*.es coHalionnements ont poiir but de voir si auciine des rauios :(ignalees aii bureau par MM. los corrcci.eurs, sur la marge des epreuves, n'a ecbnppe k MM. les corrigours sur le inarbre et le m6lal. Apr^ ces cinq leetores enii^rss contrdl^es l'une par raiitre, el on dobors de la pr('*|)arali« n <ci-<lessus roentioDo^e.vieBt unerdvision, et souventii en vient deux ou irois; puis Ton cliclte. I.e clichago opere, (ar eons^qiient la parel^ du texte se trouvant iromobilisee, on fait, avoc la copie, uup nouvelle lecta>e d'un boiit de Te- prouve k Tautre, on se livre k une nouvelle rc'vision , el le lirag;e n'urrive qii*apr6s ces innombrables precautions.
Aussiya t il k Montroiigedes correcleurs de loutes les uations et en plus grand nombre que dans vingt-rinq imprimeries dc Paris r^unies ! Aussi eucore, la correclion y coOle-t-elle autant quo la com[>osiiiou. Inndis qu^aiiloura ellc iie coOle que ledixi^mc ! Au8«ien(in, biin que rasserliou pulsse paraltre l^ihcrairo, roxacliiude obtonue par (aiit (le Trjis et de soins, rait-olle que la plupart dos Edilions des Aleliers CaUioliqnes laissont bien loiii derrit^re ellos rellcs meme des ci^K*bres Uen^dlctins MabillMU et Moutlaucon el des c^l^bres Jesuiles Petaii ot Siriiiond. Que Ton conipare, en elTet. n*importe quellet» reuilles de leurs 6dilions avec celles des ndiros qui leur corros(H)ndent, eu grcc C(mime eu latin, on se convaincra que riiivrai^omblable est anc nialit6.
I) ail eiirf, ces savants ^minents^ plus prcoccupes du sens des textes quo de la partie ty|)Ograpbiqiie et n*eiant point rorrecteurs de profession, iisaient, non ce que portalent les cpreuves, mnis ce qiii dcvait 8'y trouvcr, lour fiauie iiitelligence suppleantaux rautes dc redition. Ue plas les Uen^Jictiiis, commc les j^s*iites, op^raioiil pr< sqiie loujours sur des maniiscrits, caase porp^taelle de la roultlplicitS des rautes, pondant quo lcs Atehcrs CuthoUques, dont lo pnpro esi surtoiii de rrssusiitor la Tnidillon, u*operent le pliis souvent qiie siir dos imprimes.
Le U. V. Iie Bucb, Jesuile r>ollandi8ie de Uruxelles, nous ocrivait, il y a quolciue lomps, ifaxoir pu trouver en dix-lNiit mois d*6tude, Utie seule faule dans noire Pulrotogie luline. M. Denzinger, prorpssoiir de 'i lieologie a TUni- versii^ de Wurzbourg, ot M. lloissmann, Vicaire Geu^ral de la m6mc ville, nous mandaicnt, i la dale du 19 juillel, iravoir pii ^galcment surpreudrc une seule \auie^ soit dans le latin solt dans le groc de notre double Pulroloqie. Ijilln, le savaiit P. IMlra, Benedictin de Solesmo, et M. Bonetiy, direcieur des Awialcs de philosophie chMemie, mis au dell de nous convaincre d'une seule erreur lypographi()ue, onl ^t^ lorc^s <ravouer qiio nous n\nvions |)as irop pr(}siim(i de notre parraite correciion. Dans le Corge se troiivent de bons latinisles et do bons lie lenisios. et, co qui Hsl |diis raro, des hommcs tres-positirs et trfes-pratiques, eh bien ! nous leur promotions uiic primc de i5 ceiiliiiios |)ar chn<|ue taute qu'ils d6couvrironl dans n'iniporte lequel de los volumea, sartnul d !iis los grecs.
Malgre ce qui pr^c^de, rEdileur des CourscompletSt sentanl de plus en plus rimporiance et mfme la n^ccssite
mani^re, les Publications des Atetiers CalholiqueSt qiii d^jdi se distiuffuaient enire toiites par la siipenoriie de leur rorreciion, nauront d4 f^alfa,»80u| «Nrappnri.vlfifiCaW»i»;lt«PPtO>»^"« •"<^"" V^y^* <'ar quol est reilileiir (^ui poarrail ct ^oudrait Solivr^r^nCi<^S rOrP avlese tr?«ipX ^(."gv^ntc^ues ot i\'uu prix si cxoridlant? II laut certes Atre b:on n6iftf(Ve*tfunfe vflr#if(ti!dlTTne JivefelBBt' p<mr ■ne-rernler ni dovant la poinoni dovant la d<'pouso, siirioui lorsqiie PEurope savanie proclauie que jainuis volames n*ont i\6 edil^s avec tant d'cxactitude qiio ceux ile •a BibtioUieque Uiiiversetle du Clergi. \.e pr<3sciit vilume est dii nombre de ccux re\is^s, et tous ceux qui le srroui h Tavenir porteroiit celte note. Kn cons(*quetice. poiir juger les productions des Aieliers Calhotiques soiis le rap|)ort de la correction, 11 oe laadra iireiidre qiie ceux qiii porlerout en i^le Taus ici irac^. Nous no re(*iuiiaissons que velie ddltion ot celles qui suivront sur nos planchos dc mdtal alUKi corrig^es. Oncroyait autreroisciue la stereot\|)ie immobi1i«ait les raules, at^ndu qirun ollclid de me\a\ n*est point dluiique; pasdu lout, il introiJuit la nerrection, car on a trouv6 le movende le corriger jjsqu*a extinction de rautes. L*Hebreu a dte revu par M. Dracb, Ic (jrec par des Grecs, 1e Latin et le Fran^ls par les premiers corrocleurs de la capllale en cos languos.
Noiis avons la consolalion de pouvoir linlr cet at>fi par les renexions 8aivanies : Knfin, noiro exomplo a niii pir dbranlor les grandes publtcations en Ilalie, en Allemagne, en Belgiqiie et en Franco, p:ir les Canons greis dc Itomo. le Gerdit de Naples, le Saint Thomas de Parme, VEncgctop6die retigieuu do Munich, le rocueil des d^ctarntions dcs ^iles de Bruxolles, les Bottandisles, le Sunret et le Spidtige de PaVis. Jusqu^ici, on ii'avait su rdimprimcr que des oiurages dc courle baleine. Les in-i**, od s'englouti8sent les iu-lblio, raisaient pour, et on n*osait y touclier, par crainle de se iioyer dans ces abtmes snns rond el sans rives; nais on a fini par sc risquor k noiis imitor. Bicn p.us, 80US notre impuUion, d'aulrcs Editeurs se prdparent au Butlaire univertel. aux D^cisions de loutes los Congrd^iatioiis, II uno Biographie ei li une Uistoire Kdnerale, etc, etc. Ma!beureusement, la pliipart des dditions deja raites ou qui se ronl, sont sans aiitorild, parcc qu*eIlos sont sans cxactitude; la corrcction semble en avoir M raile par dos avcuglcs, ■oit qB*on nen ait pas ssnti la gra\iie, soit qiron aii recald devant lesrrais; mais patienccl une roproduciioB f-or?ectc aurgira bientdt, bc rOl-ce qu'ii la lumiere des deotes qul sc sont failes oii uu/ se renmt cncore.
TRADITIO CATHOLICA.
SMCVLVM IX, ANNDS 856.
B. RABANI MAURI
FULDENSIS ABBATIS ET MOGUNTINI ARCHIEPISCOPI
OPERA OMNIA
JL\TA EDITIONEM GEORGII COLVENERII A!SNO 1617 COLOM.E AGRIPPIN.C DATAM , MENDIl
QUIBtS SGATBBAT TNNUMERIS CURA QUA PAR ERAT BXPURGATAM ,
NOVISSIME AD PRELUM REVOCATA ET NOVO ORDINEy GHRO^OLOGICO SCILICET» DIGESTA;
VARIIS PRiETEREA MONUMENTIS
QVM, SUPPEMTARUNT
UABILLONII, MARTENII ET DAGHBRII GOLLECTIONES MEMORATISSIM/
AUCTA ET ILLUSTRATA.
ACCURANTE J.-P. MIGNE,
BIBLIOTHBCS GLEBI UNIYEBSS,
»VE CURSDUM COMPLKTORUM III SINGIXOS 8C1RNTI.F RCCLBSIASTICiC RAMOS KDITOME.
TOM y^ .TjiRT! US. ...
■-■■rV»J'-'""ii*' ' > rt'-,-
reilEUNT 6 VOLUMINA 42 FRAXCIS GALLICtS.
EXCUD£bATUK ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOKBM.
IN VIA DICTA D'AUBOISE, OUM PHOPE PORTAM LUTETIiE PARISIOUUM VUWO D^kNFEH
NOMINATAM. SEU PBrtT-MONTROUGE. NUNC VEKO INTHA MCENIA PAIUSINA.
1864
\
TRADITIO CATHOLICA.
SMCVLVM IX, AHNUS 856.
ELENCHUS
AUCTOADM BT OPEmDM QUI Dl HOC TOMO dX
B. EABAMDS «A|IRUS, FBLDEIfSIS ABBAS,
POSTMODUM
MOGDNTINUS ARCHIEPISCOPUS.
OPrBCll OMXICMFAES PMIMi.— ScmiPTA AB IPSO JAM ABBATB KMTA. (Continualio.)
Conimcnlaria in libros IV RegufDy ad Dilduinum abbalem el sacri palalii archica-
.pellanum. 9
CommeniBria in libros II Paralipomenori, ad Ladovicum imp. 279
Eipositio in libnim Judith, ad Judilh Augustam. 539
Appemdix ad Ejcpo$Uionem in librum Jnditk. *- Jmcobi Pamelii Commeniarius. 503
Biposiiio in librum Esiher, ad Judith Augustam. 635 CoaMDeBlarionim io I brtim SapicDtia libri tres» ad Otiiarium archiepiscofmm
Mogonlinum. 671
Commentarionim in Gcrlesiasticum libri decemt ad eumdem, 763 Cbmmenlaria in lltMt^s llachabsorum ad Ludoficum regem Franci« el Geroldum
sacri Djlatii archi liacoiium. 1127
• • • ^ ■ • •
• ••2* • • •
• • «^ • • ••
rwiMis. •- Ia t^ j.-r. NKNe.
ifi!
BEATI RAPANI nAVW
FULDENSIS ABBATIS ET MOGU.NTINl ARCHIEPISCOPI
COMMENTARIA IN LIBROS IV REGUM.
(ANNO 83V.)
PRiEFATIO.
Domino reveirciidissiino el in meinbris Cbrisii pluriniuu) venerando atque colendo, Palri Hilcoino ii!tliati,et sacri palatii arcbicapellano, Rabanus, exi- guus servorum Dei servus, in Domino aeterno per- petuam salutem.
Cum venerationem tuam, sancte Pater, ubique ex- cellentem sentiamus, et pluribus profectuosam esse compertum habeamus, id ipsum ut divina clementia diutius fleri permittat,et novissime actema mercede remuneret, assiduis precibus instanter deposcimus. De caetero quoque quia vestra sanctitas per quem- dam fratrem nostrum, quem ad palatium praterito ainiio direxiiiHis nostrae parvitati suggerere dignata cst quatenus aiiquod volumen vobis uiile mittere- uins : nits bxc suggestio non parum sollicitos reddi- dit, quod vobis, qui divites eslis in omnibus, in orani scientia et doctrin:^, et apud quem librorum luaxima copia est, placitum et condignum accom* modare possemus. Et quia vos aliqucm librum quem vobis roitterem nominatim non expressistis, cogitavi inecum io expositionem librorum Regum quoddam opusculum conficere, et nomini vestro illud conse- crare, vestraeque prudentise approbandum bumiliter hoc dirigere. Qnod deprecoreo animo suscipiatis, quo vobis iUud transmisi. Non enim arbitror illud esse vobis condignum^ sed ex devoto corde^ quale- cunque sit, lamen prolatum. i£stimo enim, si illud relegere volucritis, per omnia vobis non displicere, cuin cognoveritis mc ad boc laborare velle ut san- clorum Patnun dicta, quae de praedicto libro expo- sita in pluribus cxemplaribusdispcrsa sunt, in unufn ob couimoditatem legeniis ooliigerem, quatenus quid quisque eorum in sententiis diversis faistorix licgum per singula loca senserit, pariter et socun- dum ordinem a nobis dispositum. reperiret. Ibi enim iiivcniet quid Pater Augustinus, quidve insignis in- lcrprcs divinonim librorum Hieronymus senserint : quid papa beatus ac suavissimus doctor Gregorius, quidve Isidorus Hispalensis episcopus , et quid Beda, magistei nobilis, ac cseteri Patres, quorum Jonguui cst noinina recensere, rite iutellexcrint. Quo- nim omniiim sententias, aut sicuti ab ipsis con- script^ sant posui, aut senscun eorum mcis vcrbis
A breviando explanavi. Pnenotaviquc in marginibus paginarum aliquorum eorum nomina, ubi sua pro- pria verba sunt(fl) ; ubi vero eorum sensum meis ver- bis expressi, aut ubi juxta sensus eorum similiiudi- nem, prout divina gratia milii concedere dignata est, de novo dictavi, M litteram Macri nomcn ex- primentcm, quod magister meus bealae memorix Albinus mibi indidit, praenotare curavi. ut diligcns lector sciat quid quisque de suo proferat, quidve in singulis sentiendum sit, decernat. Praeterea Hebraei cujusdam modemis temporibus in legis scicntia capitulis traditionem Hebrxorum habere non paucis locis [Praetcrca ex capitulis Hebraei cujusdam, mo* demis temporibus in icgis scientia perili, traditio- nem Hebraeorum non paucis locis, etc.]> simui cum
B nota nominis cJBS inserui^ non quasi ingerens alicul auctoritatem ipsins, sed simplicitcr potius, qiiod scriptum rcperi, ejus probaiionem lecloris judicio derelinquo. Antc omnia aulein deprecor ut pne* sumptioni mex veniam iribuas, quod tam imperilut, non solum sermone, sed etiam scientia, tantum opus subire praesumpsi. Non cnim de mea, sed de divina conOdebam potcntia> dc qua scriptum est : c Quia sapientia aperit os mulorum, et iinguas in- fantium facit discrtas (Sap. x). i Qui et buraanain fecit linguam pccudis resonare loquelam (iVttiit. xxii). Legebam enim eum per PropheXam dixisse : € Aperi os tuum, el ego adimplebo iliud (Pial. lxxx).» Et alibi : c Quoniam, inquit, iu me speravii, libe- rabo eum, et protegam eum^ qyoniam cognovit no-
C men meum (P$al. xc ). i Nec cniin diflitlo aliquos esse qui suam volentes osientare peritiam, nostram reprehensuri sint incrtiain* Quibus non meis , sed beali llieronynii respondebo sermonibus : c Lcgant qui volunt ; qui autem nolunt, abjiciant, et venti- lent apices, litteras calumnientiir. i Magis vestra charitate provocabor ad studium, qiiam illorum de- traciione et odio deterrcbor. Si enim haec parva a vcstra grate sdscepta fuerint pietate, Domino.opitu- lante, adhuc aliquod utilc elaborare ct vestrae san*
^ ctitati prxscntare conabor. Beatitudinem vestram majestas divina felici successu pollentem perpctua- liter conscr%'are dignetur.
(n) Nomina hxc nos parentliesi disiincia in textu inseruimus. Edit.
Patbol. CIX.
^x^H
II
B. KABANI MAURl AKCHIEP. MOGLNT. OPERLM PAKS I.
INCIPIUNT
COMMENTARIA IN LIBROS IV REGUM.
IN LIBRUM PRIMUM.
CAPUT PRIM13M.
De Bhana et duabus uxoribus eju$, hoc e$t Anna et Phenenna, (Cap. 1.) t Fuil vir unu» de Ramallia Sophim, de i monlc Epbraim, et nomen ejus Elcana, » etc. Di- ramus primum dc gcneralione propheta secundum liisloriam, ul poslca conlinualim allegoriam cjus lijseramus. Elcana quippe, paler Samuelis prophctac, cle siirpe Lcvi fuil, sed non de generalione Aaron sacerdolis : fuil enim, ul Vcrba dierum narranl, 'idem «Elcana filius Jeroboam, filii Eliel, filii Tbahu, Glii Suph, filii Elcana, filii Mahalh, filii Ama- sai , liiii Azoel , filii Harije , filii Sophoniac , filii Thahath, filii Asir, filii Abiasaph, fiiii Corx, filii Saar, filii Caalh, filii Levi, filii IsracL i (Ex scriplore
A est iii Iribu Ephraim, in quo loco arca (eslantenii mansil ac tibcrnaculum Domini a l^mporibus Jusue fiiii Nun, postquam viccral genlcs qu.-c lerraii! pro- niissiouis possederanl, usque ad lenipora Sanuielib. Narralur enim in libro Jesu Nave quod prxdicius dux sorle ibi missa corain Domioo terram repro- missiouis in singulis tribubus dislrlbuerit, Est aii- tem Silo in uonagcsimo milliario Neapoleos, in re- gione Acrabitena. Sed et Jud» patriarchae filium Seloh appcllatum legimus. Ad hanc ergo urbein ascendil Elcana cum domo sua stalutis diebus se- cundum lcgein, ut adorarei et sacrilicarci Domiiio exercituum. (Ex Hebra^o ) Quod autem dicil, c sta- tutis diebus i hoc est tribus festivilatibus, Pasvba videlicet, Pentecoste et soiemnitate Tabernaculoiiini.
quodam Uebrceo.) Mater quoque ejus de tribu Juda B Unde Dominus iu Exodo praecepit, dicens : c Tribiis
eistitisse monstratur in eo quod Ephratbaeus. Ephra- -' '^ * - ' *"
thaeus ab Ephratha, uxore Caleb, quam conslat
fuisse dc tribu Juda, dictus cst. Et si quem movel
quod ab Ephraim non ab Ephratha Ephrathajus vo-
cctur, videal in subsequentibus quaiiter David filius
▼iri Ephraihxi vocetur, cum liquido pateat eumdem
Isai non de Ephraim, scd de tribu Juda exslitisse,
ei probet eumdem Elcanain Ephrathaeum ab Ephra-
Iha, non ab Ephraim dici. Ilic inter medios cives
Ephraim fortis existens, Ramatha Sophim civita-
tcm inhabiubat. (Ex Hieronymo.) Est enim ipsa
ciTitas iD regionc Thamnitica juxta Dlospolim, unde
fuit loscphy qui in Evangeliis de Arimathia esse
scribitur (Matth. xxvii ; Marc, xv; Luc, xxiii;
Joan, xix)
vicibus per singulos annos mihi fesla celebrabilis (Exod, xxiii). > £i item : i Ter, inquit, in anno appare- bit omne mascuiinum luum coram Domlno Deo in loco quem elegit Domiiiu& Deus luus (Ibid.).» Ergo lii Silo CU19 esset eo tempore arca Domini , ibi hic El- cana, cum esset ipse Levita, post oblatas vi- ctinias cum uxoribus et fiiiis atque filiabus •pariic/ vescebatur.
€ Deditque Phenennae uxori sux, et cunctis filiis c ejus et filiabus partes : Annae autem dedit parteiii c unam tristis, quia Annam diligebat. Dominus au- c tcm concluserat vulvam ejus. Aflligebat quoque c eam a^mula ejus, et vehementer angebat in laii- c tum, ut exprobraret quod conclusisset Domiiius G c vulvam ejus, 1 etc. Nota qnod sicat Saram ste- rilcm Agar concipiens despexit [Gen. xvi), iia et Annam sterilem Phenenna prole fecunda aemu- labatur. Malorum est enim solatium boiios car- pere.
c Porro illa flebat et uon capiebal cibum, 1 etc.
c £t habuit duas uxorcs, nomen uni Anna, et no- € mcn secundx Phencniia ; fucrunique Pheiieiuiae c filii, Annae autem i:on erant liberi. 1 Convenienter igitur Annac sterilitas commemoratur, cujus partus cdcbrior futurus erat, instar priorum Patrum, ut niajus gaudium post longum moerorem de perccpta Irrilata quippe ab aemiila sua, non capiebat cibuiu
fecunditate parcntum insinuetur. Sicut enim Abra ham palriarchac legitima uxor, quam primitus duxit, Sara videlicet, priinum sterilis fuit, Agar iEgyptia geiicrante filium (Gen. xvi), etsicut, Jacob serviente socero suo pro Rachcl uxore (Gen. xxu), ipsa Ra- cbel sterilis fuit, sororc cjus Lia litieros gignente : it:i ct Elcaiix melior uxor, quse prophetam genuit, slcrilis primuin fuit, po^^t aulcm pcr Doinini gratiam ieciinda.
< Et ascendebat vir ille dc civitaie sua statutis « dicbus, ut adorarct et sacrificaret Domino exer- « cituum in Siio. > ctc. (£x Hieronymo.) Silo civitas
kcta corporeum. Sed^ secundum Prophetam, fuerunt illi lacrymae ejus panes die ac nocte, et potum suum cum fletu temperabat (Psat. ei).
c Surrexit autem Anna, postquam ederat in Silo < ct biberat, et Hcli s ccrdole sedente super scilaia c ante postes templi Domini, » etc. Hcli isle sum- mus sacerdos erat, et post Samson populum Isracl regebat, ut in Hebraeorum libro invenitur, annis qua- ^ draginta» secundum Sepiuaginta autem Interprctes, annis viginti
c Cum esmii Anna ainaro animo, oravit Dominum « flcns largiter, ei votum vovit, dicens : Domin^
-'i
15 COMMENT. 1« LIBUOS
€ eicrciiouin, si rcspiciens videris afnictionein fa- c mula; iu:c, el recordalus mei fucris, ncc oblilus i ancilloe tuac, dcdcrisque servae tuac sexum viri- € lem, dabo cum Domino omnes dies viue ejus,> etc. Recordabatur forsan vcrborum beati Job, quibus (!ixit : € Qui deridetur ab amico suo sicul ego, in- vocabit Dominum, et exaudiet eura (Job, xii). i Qula jpse laborem et dolorem considerat. De quo scri- pium cst : € Tibi, Domine, derclictus cst paupcr, pupillo lu eris adjutor {PsaL x)^cui vota justorum suut placabilia {Prov. xv), > et oculi cjus ad preces eorum.
c Factum cst ergo, cum illa muUiplicaret prcces 1 coram Doroino, ul llcli observarel os ejus. Porro c Anna loquebalur in corde suo , tantumque labia f illius movebautur, et vox penilus non audiebalur. c ^stimabat ergo eam Heli temulcnum, dixilque ^ei, Usquequo ebria eris? digere pauiisper vinum, c quo mades. Responditque Anna : Ncquaquam, in- c quit, domine. Nam mulicr infelix nimis cgo sum. % Vinumque et omne quod inebriare polcst non bibi. c Sed effudi animam meam in conspectu Domini. I Ne reputes aucillam tuam quasi unam de filhibus c Belial, quia cx multitudine doloris mei locuta sum c usque in prxscns, i et rcliqua. Belial interprctatur tibsque jugo, Nota quod bi qui ebrielatem seciantur Olii Belial vocilentur; lioc loco impletur illud quod scriptum cst : c Homo videt in facie, Dcus autem iutuetur cor (/ Reg, xvi). i Quia Heli tantum os de- precantis Anna: inluebatur, ct voccm ejus pcnitus fion audiebat, nec motum iabiorum cerncbat, aesti- luabat ebriam es:;e. Illa autem quia sursum clevabat cor,et confitebatur Domino in toto corde suo, respexit Dominus ad oralionem ejus, et non sprevit preces iiiius. Nobisque oplimus modus oraudi ad exerapluro datus est, ut nou in multiloquio formcmus preces uostras ad Dominum, sed in compunctione cordis et cflusione lacrymarum nos exaudiri ab eo crcdamus, quia c sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contntum et bumiiiatum Deus non speruit (Psal. l).> Quod tunc digne fil, si, oratione couipleta, nos eo- ilem tenore jusiitio) permancbimus. Unde ct sc- quilur :
c Ei abiit mulicr in viam suam ct comedit, vul- c lusque ejus non sunt amplius in diversa muluii. c Et facUim est post circulum dierum concepit Auna c et pcperit filium, vocavitque nomen ejus Samucl, i co quod a Domino postulasset cuni, > cl reliqna. Post circulum ergo dierum, id cst, post anni red- iium, pc|)crit Anna filium, vocaviUiuc nomcn ejus Samuel, quiinterprclatur;i04/u/«/io Dei, sive nomcn ejus Deuif quia auctor nativitatis ejus Deus cral, qui ab sterili cxoratus, concessit habore filium, qui dignus babcretur iu tcmplo Dei cunclis diebus as- sistere ad servitium ejus. Mysiice autein Elcana, paier venerabilis Samuelis, qui erat c pos:»cssio Dci » (Elcana quippc in possessionem Dci irunsfcrtur) auimi virtute vir dicitur. Et non solum vir, veniin eliam vir uuiis appcllalur. Non cuim in divcrsa mjt
lY RECUM. — IN LIB. I U
A gabundus, vel mobilis atque instabilis fercbatur, sed firinus atque inconcussus pcrsistens vir unus erat. Et non solum ille vir unus dicitur, sed omnes ooui- petenter unus dicuntur, unam sapicnliam omnes babcntes, qui unum Cbristum Jesum confitcntur« iu uno Spiritu Dci rcplentur. Inde dicit Apostolus: c Omnes quidem currunt, sed unus accipit palmam (1 Cor. ix). I Unusquisque iusipientium uon esl unus, sed multi. Unde per Scripturam dicitur : c kisipieus sicut luna mutatur (Eccli. xvu). i Luna, cum videUir una esse per substantiam^ pcr mulalionem dicrum semper a semetipsa alia est ct divcrsa ; sic et pec- catorcs, qui miilantur ^emper scicntia et cupiuDt divcrsa, instabilcs sunt in omnibus viis suis. Unus aulcm dicitur Deus, non de numero ; sed quia nun-
g quam a semctipso alter eillcitnr, ideo uunquam mu- tatur, ut esl illud. c Tu aulcm idem ipse cs, ct aiwt tui non dcficient (Psal. ci). i c Fuit, inquit, vir uniis de Ramatha Sopbim, de monte Epbraim. i {Ex Hitronymo.) Ramatha, sive Armatha, ut in aliqui- bus exciiiplaribus habetur, altitudo eorum inler- pretatur ; Sophim, specula sive scoputus : Ephraim, fruciificalio. Qui in monte Ephraim ct in Ramatha Sophim commorasse dicitur, in alta scilicet contcm- platione virlutum, ut a nullis subjaccntibus et cir- cumlatranlibus vitiorum cogiiationibus mentis ejus sublimitas dejicerelur vel uuitas scinderetur ; et id- circo non dc vallibus, neque de campis, non de col- libus, sed de monte Ephraim esse dicitur, hoc est» dc nionle frugifero, in quo nobililas omnium virtu-
C tum fructi(icare diguoscitur. Ilabuit.vir ille duas uxorcs. Quarum prima, ut pnrdiximus, nobilior, Anna, stcrilis erat, ut fuit prima uxor Abrahx Sam nobilior (Gen. xvi), sccunda quidein, hoc es(, Phe- nenna, fecunda fuit, sicut Abrahx secunda uxor» id est, Agar j£gyplia, scd ignobilior. Et effectus 6$t . Abraham primum palcr de ignobiii, poslea dc no- bili coiijugio. Ita Elcana, qui possessio Dei est, pri- inuin de secunda uxore elOcitur putcr, quia conclu- serat Dominus vulvam Ann;e, ut primum vulvam Sunc, post parium Pheneniiae aperuit vulvam Aiuix. Phenenna interprctatur conversio ; Anna gratia interpretatur. Qui vult cffici possessio Dci, ducat hus duas uxorcs, et jungat sibi primum eam qtue nobiiior esl, hoc est, gralium. IIxc cnim prima per
D fiJem coiijungitur homini, ut Apostolus ait : ^Gra- lia ciiim Dci salvuli eslis per fidein (Eplies. ii). > Secunio conjungulur Phencnnae, id csl, conver- sioni, quiu post graliain credulitutis, morum emeo- dalio seijui dcuet. Prima filios nobis gcnerat Phe- nenna, quiu prinios nobis fruclus proferimus per convcrsionein. Nisi cniin convcrluinur a inalo, dou poterimus enici patres de Annu. Phcncnna filios ha- bct, scti qiii noii assistunt ultari scinpcr, nec tamea inunes fiunt, naiii dc sacrificiis divinis cdunt. Unus- quisque ergo qui convcrtilur a pcccato, ex conver- sionc gcncrut opera justitirc, ct postca excitata Anna, id csl, aninia (idelis, pcr zeluin bonam pre- ccin fundil Djmino, ul ipsa fiiioa gcncrel qui asst-
15 B. RABANl MALKl ARCHIKP. UOGUNT. OPERLM PARS L
tttaiit Deo, koc est, niios gratioi. Qui euim Deo va- \ CAPLT U.
15
cat, H seniper c legcm Domini die ac noclc medita- lar (Pial, i), i liic est filius gralix. In Evangelio liifjus liistoriae forma ostcndilur» undec &kirtha sat- jgil circa frequens ministerium (Lnc. x), i explot opera justitine, et per hxc velol fllios conversionis generat; et Maria sedens secus pedes Domiiii, au- diens verbum, illius, optimam partem dicitur ele- gisse, ei intelligitur velut gratiac sobolem procreurc, quse semper dicat : c Mihi autem adha.Tere Deo bonum est (Psal, lxxii). i Anna gcnerat firniin Sa- miicl, de quo dicitur : c Moyses et Aaron in sacer- dolibus ejus, ct Samuel inler eos qiii iiivocant no- mcn ejns (Psal. xcviiiy.i Qui dicitur ubi ipst Deus; ubi cnim Spiritus gratise, ibi dicitur Deus. Unde Raulus dicit : i Et cadens in facieni, adorabit Dcum, B actus suos. Aliter i c Moyse elcvanle manus, vinceliat
Canlicum AnncPy quod canlav.t post nativilutem Samuelis.
(Cap. II.) c Eisultavit cor nieum in Domino> cl eialtatum est cornu meum in Deo meo. i eic. Non invenitur orare in lioc cantico, nisi per duo ver!»a tantuin, ut dicit : c La;ta(a siim in salutaii tuo; > et aliud est: c Quta nou est Deus prxtcr te. i Aposto- lus aulem dicit : c Orate sine intermissioiic (/ Thess^ v). > lUi enim qui in divino versatur officio, oiuiiia gesta ejus dictaque pro oratione reputaniur, qtiia justus siiic intermissione quuijusta sunt agit. Et ob hoc sine intcrmissioiic justus orabit. Et in psalinis dicit : c Elevatio luauuuiu mearuiu sacrificium ve- sperlinum (Psal, cxl). > Elevat mauus ilie qui clevat
dicens : vere Dcus in vobis est (I Cor, xiv). i Sic ergo nisi praccedant opera conversionis, non |fOSSU!iius dona divini Spiritus generarc.
c Mansit ergo mnlier, ct lactavit fiUum suum do- • nec amovcret eum a lacte. Et adduxit euni se- « cuiii, postquam ablactaverat, iu vitulis tribus, et « tribus modiis fariniB, et amphora vini. > bi Ile- bneo Don» « iribus roodiis farinx, i sed < modio fa- riiiae^i legitur. Qnem locum apud Latinos scripto- nim vitio constat esse depravatum. Si enim cum Iribus viluli£ tres modios fariiiae obtulit, contra le- gls prxceptum fecit. In lege iiaque ita prxcipitur : « Mensis septkni-prima dies venerabiiis et saiicta crit vobis. Omne opus servilc nou facietis, dies clan-
' Israel; diwittente vero vincebat Amalec(Ea:o(/.xvii). > Quia donec famuius Dei elevat actus siios ad Donii- num, viiicit plebs Dei; cum autem dimiseritactussuos, vincit Amalec, inimicus Dei : c Exsultavit, i inqiiit Anna, c cor meuui, > et necessarie addidit, < iii Do- miuo, i ut Paulus dixit : c Gaudete iii Doiuino seiu- per, I quia potcst quis gaudere in carnaUbus. Cum Die homines laudant, non in Doniino gaudeo, sed gaudeo iu vanilate. Uinc compungar propUT ver- bum Dci, cum dicit : < ExsuUavit cor meum iti Do- mino, > Dicat ergo Ecclesia Christi , civitas regis magni» gratia pleua, prole fecunda, dicat, quQdl laoto ante de se prophctatum per os hujus piae nia- tris agnoscil : < ExsuUavil cor nieum iii Domiiio, et
goris est et tubarum. Ofleretisque holocaustum in C exaltalum est cornu meum in Deo meo. > Vere
odorem suavissimum Domiuo vituium de arniento imnni , arietem unum, agnos anniculos immacula- tos septem et in sacrificiis eorum similae oleo cou- spersae tres decimas per singulos viiulos, duas de- cimas per arietem , unam decimam per agnum (iVirm. xxix). Bxc vero decima decima pars ephi orat, unde datur intelligi quod Eicana noD obtulerit tres modios farinx cum tribus vituUs, sed novcm deciroas, quibus secundum Hebraicaro meusuram tinas efiicitur epbi. Quod autem Anaa, nato puero^ noluit iUum duccre ad domum Dei anlequam ablac- taretar, significat Ecclesiam roalrem quemlibel flliorum suoruni non ante ad saccrdotium pi-ovc- kere quam illuin a lacte infantix et parvitate seusus
exsultavit cor, quia in Domino ; et vere exaltatum cornu, quia non ex se, sed in Domino Deo suo exai- tatum est. Et in aiio ioco dicit : < ExaUabunlur cor- nua jusli (Psal. lxxiv), > quia de crucis ClirisU apicibus justts conferuntur haec cornua. In his ven- tilabimus atquc dcstruemus adversarias potestales , animae nostra^ insidiantes. < Dilaiatum est os niciim super inimicos meos, i quia et in angustiis pressu- raruiu serino Dei non es* alligatus, ncc in pra^co- nibus aUigatus. c Quia ketata sum in saiulari tuo. » Salutaris iste Domiuus est Jesus Chrislus, queni Simeoii, sicut in Evangelio legitur, senex amplc- ctenspar>'uni, agnoscens magnuin : c Nunc dimiltis, inquit, Doniinc, servum tuum in pace, quoniain vi-
ediicaium eOeeerit capacem spiritalis doctrinai : ^ derunt oculi mci salutai-e tuuin (Luc, ii). > Si laeta
c Omnis eiiiin, ait Apostoliis, qiii lactis est parti-
ceps, cxpcrs est sermonum justiUse (Hehr. v). >
OfTert euni in vitulis tribus; et tribus modiis fariiiae
sive modio farina;, et amphora vini, Jioc cst, in
sacrificio piie confcssionis, in exercitio bon» ope-
rationis, ct graUa sacra* eruditionia, et fide sanctae
f rinitatis pleiiiter instructum, qui possit diccrc cuin
yropheta : c Reddemus Domino vituios labionim
iiostrorum (Ose. xiv), > et jugiter in domo Dci p<ir-
iiianens oiTerat digne sacramcntum corporis et san-
i;iiiiiis Doinini.
tus fuero in saiutari Doiuini, tunc dilatatuin est os nieum. Per inedilationem iitiiiiic verbi Dci ad clc- vaUoiiem cordis vciiienius. Unde Apostolus dicit : c Os nostrum ad vos piUet, o Coriiitliii, cor noslrum dilatatum est (// Cor. vi). > Ex laUtudine eniro cor- dis ori sapienUa niinistratur. < Non est sanctus, ut est Domiuus. > Distinctione iititur. Non dixit, c nisi Doininus,» sed , < Nulius est sicut Doniinus, sanctus ei sancUficans, justus et justificans. < Nc- que enim est alius extra te, et non est furtis sicut Deus nostcr. > Non est, iiiquit, sanctus pneler le. Doniine, quia oemo fil, nisialis te. cEt si suutqui <;i- Ciintur du muIU (/ Cor. viu) > et domiui luuUi, nullus
il
COMMENT. IN LIBROS IV REGLM. — IN LIB. L
IS
tamen naluraliler est id quod Deus est, quia ipsc A factum sii : < donec sterilis, ait, peperit pluriinos.
S4)lus est qui dixit ad Hoysen senruin suum : c Ego suui qui sum (Eocod. iii). i Nam umbra ad compara- tioneni corporis non est, et fumus ad comparationem ignis non esl.
f Nolite muliiplicare loqui sublimia, gloriantes, i etc. Et Salomoii dicit : c Altiora te ne quaesieris iEccH.m). I Et alibi : t Dominus in ccelo , et tu siiper terrani ; ideosint pauci sermones tui {Eccle. t). i
« Recedant vetera de ore vestro. i Hoc est, ina- niloquium non exeat de ore vestro. i Omnis sermo nialiis, dicit Apostolus, ex ore vestro non procedat (Ephes. iv). •
< Quia Deus scientiarum Dominus est, et ipsi prarparantur cogitationes. i Ipse vos scil, et ubi
et qux mullos habebat filios, infirmata est. i (Ex Hebrcro.) In Hebraeo el in Septuaginta translatione non € plurimi, i sed c septcm i leguntur. Judaci hunc locnm ita intcllignnt quod, nato Samucle, mor- tuus stt filius primogcnitus Pbenennsc, et singuli^ Annx filiis iiascentibus singuli Phcncnnoe mortni sint filii. Sed quserendum est quomodo hoc stare possit, cum Phenenna septem, Anna autem non plos quara quinque filios habuerit. Quam qnxstionem Hebraei solventes, duos filios Samuelis cum filiis An- nae annumerant. c Quia sterilis, inquit, peperit septem, et multa in filiis infirmata est. i (Ex Aw gmtino ) Hic totum quod prophetabatur elnxit agno- scentibus numerum seplenarium. Propter quod et
iicmo scit. f Spiritus enim omnia scrutatur, etiam ^ JoannesapastolusadseptemscribitEccleslas(Apoc.i),
profunda Dei i (/ Cor. ii). c Unde qui putat se ali-
qiiid esse cum nihil sit, seipsum seducit {Gal. vi). i
Uxc dicuntur adversariis civitatis Dei adBabyloniam
pcrtinentibns, de sua virtute pResumenlibus, in se,
iion in Domino gloriantibus. Ex quibus sunt etiam
carnales Israelitae tcrrenae Jerusalcm, civcs tcrrige-
i X, c qui », ut dicit Apostolus, c ignorantcs Dei justi-
liam, I id est, quam dathomiiii Deus, qui solus est
jiislus atque justificans, c et suam voleules consti-
tuere, • id est, vclut a se sibi paratain, non ab illo
imperliiani, f justitiyc Dei non sunt subjecti (Rom.
x), I ulique quia supcrbi de suo putaiitcs, non de
Dei posse placere. SoJ qui cst Deus scienliarum,
ipse c videt cogitationes hominum quoniam vana ... ...
sunt {P$a[. xciii). i Unde vanae sunt, nisi quia pro- intelligi eosdem vivificare quos mortificaverit. Id priae hominum sunt, et ab illo non sunt a quo ipsi t^tiim velut repetivit addendo :
eo modo se ostendens ad unras plcnitudinem scri- bere. Et in Proverbiis Salomonis hoc antca praefi- gurans : < Sapientia aedificavit sibi domnm, et suf- Ailsit columnas septem (Pror. ix). i Sterilis enlro erat in oninibus gentibus Dei civitas, antequam iste fctus, qucm cernimus, oriretur. Cemimus etiaro, qua^ raulta in filiis, nunc infirmatam Hierusalero tcrrenara, quoniam quicgnque filii liberae in ea erartt, virtutis ejus erant : nunc vero quoniam ibi littera est, ct Spiritus non est, araissa virtute infirmata est.
c Dorainus mortificat et vivificat. i Mortificat 11- lam qua; multa erat in filiis, et vivificat hanc ste- rilom qux peperit scptem, quamviscommodius possit
boniiiics sont?
f Arcus fortium soperatus est et infinni accincti < sunt rolxMre. i Infirmalus est arcus, id est, inteii- tio eorum qui tara potentes sibi vidcntur esse, ut sine Dei dono atque adjutorio, huraana sufficicntia, divina possint iroplcre mandala. f Et infirmi accin- f cti sunt robore. i Qui tanlum iii Dei pietate con- (iiluiit, et ab illo solatia quaerunt, dicentes cum Propheta : f Miserere mei, Doraine, quoniam infir- nius sum (Psal. vi). i lufirmus erat populus gentilis, quando alienus a testamcnto Dei fucral. Nunc crgo prxcinctus cst robore, cuni indutus est scuto fidei,
f Deducit ad inferos, et reducit. i Quibus enim dicit Apostolus : f Si raortui estis cum Christo, quae sursum sunt, quxrite, ubi Cliristus est, in dextera Dci sedens (Coloss. iii), i salubriter mortificantar utique a Domino, quibus adjungit : f Quae sursum sunt, sapite, non qux super terram (Ibid.)^ i ot ipsi sint illi qui esurientes transierunt terram. < Mortui enim estis (Ibid.), i inquit; quoniam sa- bibritcr mortificat Deus. Deinde sequitur : c Et vita vestra abscondiia est cum Christo in Deo. i Ecce qtiomodo eosdem ipsos vivificat Deiis. Sed nuiiquid cosdem deduxit ad inferos et reduxit? Hoc utrum-
et galea salutis, et gladio Spiritus hostis antiqui tela ^ q"C sine conlroversia fideliura, in illo potius videmos
ijiica protcrit (Ephes. vi).
< Saturati prius pro pane se locaverunt , et fame- f lici saturati sunt, i etc. Qui sunt inlelligendi < sa- turali panibus, i nisi iidem ipsi quasi poleutcs, id CM, israetlt^e, quibus credita suntcloquia Doiniuit {Roin. in.) Sed in eo populo aiicilla: fiiii niinorati sunt, cuin se subtraxerunt iie crederent in Salvaio- lem et in ipsis panibus, id esl, divinis eloquiis quae illi soli tunc ex omnibus gcntibus acceperunt, tcrrena tantum sapiunt. Gentes aulera, quibus lex illa non erat (iata, posleaquam per Novum Testamentum ad elwiuia illa venerunt, multum esuriendo terram transierunt, quia in eis non terrena, sed coclestia sapiierunl. Et hoc, vclut quasreretur catsa cur
impletum, capite sciiicet nostro, cum quo vitam nostram in Deo Apostolus dixit absconditam. Nam f qui proprio Filio non pcpercit, sed pro nobis omni- bus tradidit euni (Rom. viii), i isto modo itaque mortificavit, et quia resuscitavit a mortois, eum- dem rursus vivificavit. Et quia in Propbeia vox ejos agnoscitur : f Non derelinques animam raeain in inferno (Psal. xv), i eumdem deduxit ad infe- ros et rcduxil. Hacejus paupertate ditati sumus.
f Dorainus enim pauperes facit et ditat. i Nam quid hoc sit ut sciamus , quod sequitur audia- mus :
f Humiiialctexaltat. i Utique superbos humiliat ct humiles exnltat Quod enim alibi legitar : c Deu&'
19 B. RABANl MALKl ARCIIIEP. MOGUiNT. OPERUM PARS 1. «0
Miperbis rcsislit, humilibus aulcm dal gratiam (/ A < mum lcrnjc, quia justus csl. > Prorsus ordiiuiii
Petr. v) ; > lioc tolus habet sermo, ciifjus noroen iii- terpretatur gratia ejus. Jam vero adiungiUir : i Sus- rttat a tcrra paupei*cm y i de nuUo melius quam de illo iritelligo c qui propter nos pauper factus est, com diycs esset, ut ejus paupertate (sicut pauk) anle diaum est) ditaremur {II Cor, viii). > Ipsum cnim dc teira suscilavit tam cito, ut caro ejus non vidcrct corruplioncm. Nec illud ab iUo alicnabo quod di- cUim est :
€ Et de stercore erigit inopem.» «nops quippe idem qui pauper. Stercus vcro, unde ercctus est, rectis- sime inteUigiintur persccutorcs Juda^i» in qucrum uumero cum se dixissct Aposiolus Ecclesiam per- lecutum : c Qa» mihi fiierunt, iuquit, lucra, hdnc
tenuit confcssionis fideUum hxc prophctissa. Asccn- dit Ln ccclum Dominus Christus, et inde vcntiirtis est adjudicandum vivos et mortuos. « Nam qiiis ascendil, sicut dicit Apostolus, nisi ct qui desccndit in infcriorcs partcs tcrne : qui descendil, ipse est qui ascendit supcr omnes codos , ut adimpleret oninia (Ephes. iv). c Per nubcs ergo suas tonuil, quas Spi- ritii sanclo, cum ascendissct, implcvit. De quibiis carnaU Jcrusalcm, hoc cst, ingratae viuex, coinuii- natus esl apud Isaiam prophetam, c ne pluant super eam imbrcm (ha. vi). > Sic autcm dictum csl : c Dominus judicabit Oncs teme, > ac si diccrctur : Dominus judicabit extrema homiuis, quoniam iiou judicabuntur qiix in mcUus vel in dclcrius medio
propter Christum damna esse duxi : nec solum de- B tempore commutantur, sed in quibus extreniisinveii-
trimeuta» verum eliam siercora existimavi esse» ut Chrislum lucrifacerem (Philipp. iii). i De terra crgo &u8citatus esi iUe,. supra omncs divites pauper erc- cius cst, et de iUa stercorc supra omnes opdlcntos lile inops, nt sedeat cuin potentibus populi, quibus ail : c Sedehilis supcr duodecim sedes (3lalth, xix). > el sedem gk>rix hxreditatcm dans eis.
c Domiiii cnim sunt cardiues terr£,et posuit super QOft orbem. > Quia ipse c doniinatur a luari usque nd mare» et a fliin>ine usquc ad lerminos orbis lerne {P$aL lxxi ). > c Domini, inquit, sunt cardi- iies terne, > hoc est, quatuor plagx mundi, in qui- biis dilalavit orbem Ecdesiaesux, quac a soUs ortu itsquc aJ occasum laudat nomcn cjus*. c Pedes saiv-
tus fuerit qui judicabitur. < El dabit imperium rcj^^i suo, > hoc est, populo Christiano; dat cis virtutein qua carnem, sicul rcges, rcganl, ct in illo qui pro- pter eos fudit sanguincm suuni miindum vincanl. Scquitur : c Et sublimabit cornu Christi sui. > Quo- modo exallabil Christus coriiu Cbristi sui? Omnes quippe unclos cjus chrismate recte chrislos possu- mus dicere, quod taroen totum cum suo capite cor- pusunus estChrislus. Uxc Anna prophetavii, ma- ter Samuel sancti viri, muiiumque lauJali, in quo quidero tunc flgurata est mutatio veleris saccrdolii, et nunc implcta, quando infirmala est quss multa erat in fiUis^ ut novum habcret in Chrisio saccrdo^ tium sterilis qux pcperit septem. Interca Saniiicl
ctorum suorum servabit, > hoc est, clcclorum suo- C erat ministrans in templo Domini, accinclus cpbod
ruin opera in viani justitio! diriget. c Et iinpii in te-
iicbris conticesccnt, quia millentur in lenebras exte-
riores, ibi erit fletus et slridor deniium (Matth.
xxii) ; I ubi conticescent, i J cst» ab arrogantia su-
|ierbijc sux ccssabunt. c Quia non in fortitudine
sua roborabitur vir, > hocest, non forUtudine pro-
pria, scd in virtute divina poicns cst vir» id est,
|>opulus credentium.
c Dominum formidabunt adversarii ejus, quia c Domiuus infirmum faciet adversarium ejus. > Po- tctt ex ambiguo Gneco intelligi, c el adversarium suuni. > Cum enim Dominus possidere nos cocpcrit, profecto adversarius» qui noster fueral ipsius fit, et vincetur a uobis, non viribus nostris, quia non in vir-
rar, hoc est, supcrhumerali Uneo, quoJ dislat ab iUo ephod quo induebatur poi:tifex, quia islud taii- tummodo lineum fuit , et coucessum minoribus gra- dibui» ad utenJum; iUud autem quod veslicbat pontificcm, cx qualuor coloribus, id cst, hyacin- tho, bysso, cocco, purpura, et ex auro habcbalur contexluin.
c Et tunicam parvam facicbat ei mater sua, qiiani c afiereljat statutis diebus, ascendcns cuni viro suo, c ut immolaret hostiam solemnem Domino. > Tuima haic par\'a, quam Anna mater, lioc est, gralia for- mavit et puero tradidit, significat doclrinam facilcin qua imbuendi sunt rudes aninii credeniiuin, quali- bus Paulus dicit : c Lac vobispotuin dcdi, non
lute propria potens est vir. Dominus ergo infirmuin ^ escam. nondum eiiim poteralis (/ Cor. iii). > Per-
fucict adversarium suum. Doroiuus sanctus ut vin- catur a sanctis , quos Domuius sanctus sanctorum eflicil sanctos (?). Ac per hoc : c Non glorietur po- tcns in sua potcntia, cl non glorietur pruJcns in sua prudentia, nec dives in divitiis suis ; sed in hoc glorietur, qui gloriatur, inteUigcre et scire Domi- num, ct facere judicium et jnslitiam in medio terr£ (Jer. ix). I Non parva ex parie intelUgit et scit Do- iniuuin, qui intclligit, et scit etiani hoc sibi a Do- uiino dari, ut intelligat et sciat Dominum. Sed quia rclributio justa in die jiidicii futura cst a Doinino sjper filios Adas, injc seqiiitur : c Dominus asccn- c diti iuquit, CQclos el louuit; ip;>e judicabil cxtre-
fectorum autcm cibus est solidus. Nec non ct siiper- humcrale Uneum significat castitatem ct continen- liam cum bonis opcribus. Quia quisquis divino niinistcrio fungi appeUt, neccsse est ut primuin ca- sle continenterque vivat, ac sic in bonis opcribus semetipsuro exerccat. Porro fiUi Ileli divina sacra temerantes pcccabanl coram Doinino. Undc scri- ptum c^t : c Filii Ileli , filii Dclial , nescientcs Do- * c minum, noque ofncium sacerdotum ad pdpiiluin. > Et paulo iK>sl : c Erat, ergo, inquit, peccatum pue- c rorum grande nimis coram Doniino, quia detra- c hcbant houiincs a sacrificio Doinini. > Juscphus, liistoricus Ju Ix*orum« dc his duobus filiis ita rcfcrt ;
±i COMMEM. IN LIBUOS IV REGUM. — LN LIB. 1. 81
€ H«ii saccrdoti erant filii duo, Opbni et Plilnccs, A < Vcnil autcin vir Dci ad Ilcli ct ait ad eum. Uxc
€ dicit Dominus : Nunquid non apertc revclatus suni c domui patris tui, cum esscnt in iEgypto in domo c Pharaonis, ct clegi eum ex omnibus tribubuA c Isracl nrjhi in saccrdolcra, ut ascendcrel ad altare c mcum, cl adolcrct mihi incensum, ct portaret c Epho I coram mc , ct dcdi domui patris tui omnia c de sacrificiis fiiiorum I&racl? Quarc calcc abjicitis c viclimam meam , ct munera mea qtiae pne- c *ccpi ut oflferrentur in templo, ct magis houorasti c Glios tuos quam me, ut comederetis primiiias om- c nis sacrificii Israel populi mei? Propterca ail Do- c minus Dcus Israci : Loquens locutus sum, ut do-. c mus tua et domus patris tui ministrarct in conspc- c ctu mco usque in sempiternum. Nunc autem dicit
circa homines injuriosi, et circa Divinilatem im- pii, nuUique iniquitali parccbant; ct alia quidem inunera ab oblaturispropter honorem sibimet seque- stral^ant, alia vcro rapinae modo toUebaiit. MuUcri- bus religionis causa vcnicntibus contumclias inrere- Lant : aliis quidem violentias facicnlcs, aliis vcro pcrsuadentes donis ; nihilque eorum vita a tyran- nide pessima differebat. Unde et Heli saccrdos pro eorum iniquitate damnatus est, quod eos peccanlcs laijius severa animadversione ple^tebat. Et quidem coercuit,el quidcm corripuit, scJ lcnilatc etmansue- liiJine palris, non scveritatectauctoritatepoiitificis. > Uiia scntcntia discant sacerdotes quoiiiodo propter pcccata fiiioruni, id est, proptcr scclcra populi pu- niantur. Quique etiam, quamvis sancti sint, culpa B i Dominus: Absit hoc a me. Sed quieunquc glori-
tamen subditorum eisdcm, si non cocrccant, rcputa- lur. Extrancus quippe a Deo cst, qui non tciict disci- plinam/et filios uon corrigit ut bene et juslc vivant. Qiii autem uon corripit filios suos, ut emcndcnt qux prave gesseruut, impic csl pius , quia indulgcl vitiis et conseosum pracbet iniquis in malum suum. Ophni quidem interpretalur insania conversionis ; et me- lito iia uuncupalur, quia differt convcrti in mcIiuSy el loiige cflicitur a vera conversione ad Domiuum qu;e emcndat hominem a viliis ct peccato. Phinees, ori4 obturaliOf sive ori parcens, interpretatur. Duos Phinees sacerdotcs legimus in Scriptura (Exod. vi ; Aum. xxv) : iilumjuslum, fiiiumEIcazar; et inju- slum, filiuin Heii. Sunl autcm in sacerdotibus hodie.
c ficaverit me, glorificabo eum. Qui autein conteni- c nunt me , erunt ignobiles. Ecce dies veniunt, cl c pnccidam bracliium tuum„ el brachium domiis c patris, ut uon sit scncx in domo tna. £t vi lcMs c aeniuluiu tuum in tcmpio iu universis prospcris c Isracl, ct Don erit senex in domo tua omnibus c diebus. Verumtamen non aufcram penitus viruni c cx le ab altari meo : sed ut deficiant ocuii tui, et c tai>escat anima tua : et pars magna domus lux c morielur, cum aJ virilem a^tatem vencrit. Hoc c autem erit tibi signuin quod vejiturum est duobus c filiis tuis, Ophni ct Phinces : in die uno morien- ♦ tiir ainbo, > clc. c Ecce, i inquit , c dies ve- niunt, ct prxcidam brachium tuum, et brachium do-
qui utriusque typum tenent. Sacerdotes igitur qui ^ mus patris tui. i Pcr brachium dignitatem et robur
cu;>todiuiit os suum et compescunt a malo et pravo eloquio, secundum Apostolum, quod omnis sermo uiaius ei ore eorum non procedat {Ephes, iv), hi Phuieae fiiio Elcazari comparantur. IUi autem qui obturatum os habcnt, sive imperitia, sive vitio, sive conscieutia peccatorum, ut proximis suis vcrbum sulutis rite non impendant , ipsi Phineae , filio lleli, comparantur. Quod autem sequitur in verbis lleU :
c Si peccaverit vir in virum, piacari poterit Deus. Si in Domino peccavcrit vir, quisorabit pro eo? > Non igitur eo modo in virum quo in Deum pecca- tiir, quia in virum pcccare, peccatum quaiecunque
snmmi cxprimit saccrdotii. c Ut non sit, » inquit, < senex in domo tua. i Pcr senem sacerdotem magnuin oslcndit. c Et vidcbis aemulum tuum in t^inplo in universis prosperis Israel. i iEinulus douius Ileli Sadoc sacerdos exsiilitfqui» abjecto Abialhar, a Salomone saccrdotium suscepit, sicut in Ma^achim legitur (III Reg. ii) : c Projccitque Salomon Abiathar, ne esset sacerdos Domini, ut implcrclur verbum Domini quod iocutus est super domum Heli. i c Verumtamen non aufcram penitus c virum ex te ab altari meo, ut deficiant ocuii tui, c ct tabcscat anima tua. i Ideo Dominus se non penitus ablaturuui ex domo Heli virum ab aitari
esl, contra proximum factum, levisque est cjus re- suo dicit, ut semper de domo Hcli esset in domo
uiissio. In Deum vero peccare, id est, ab ejus cultu recedere, impietatis peccatum est, diOiciliorque ejus remissio. Et qnoniam cum in virum quis peccat, piacato sibi viro Cacit Deum sibi piacabilem ; in Deum autem cum quis pec^^at, quis orabit pro eo? Ac si dicatur : Per quem sibi Deum, in quem pec- cavit, propitium facere poterit? Tamen non ita iiiteiiigendumest,quod uulla venia speranda sit his qui in divtno ofBcio aiiquid deliquerint, etiamsi digne pueDitcntiam gerant, sed quod diificilior sit venia , et major agenda poenitentia his, qui iu rebus Deo sacratis offenderint, quam si quis proximum suuiH in verbo» vel in faclo aliquid ixserit. Quia quauto 111» jor gloria, tanto gravior fit offensa.
Domini vir qui in dignitatem sacerdotii aiium substitutum videret , et se eadem dignitate pri- vatum videns, oculi ejus deficerent et anima tabc- sceret.
(Ex Augustino ) Mystice autem haec prophetia de mutaiione sacerdotii non est in Samuele coiU' pleta, sed in Domiiio Jesu Christo exstitit adumbra- ta. Nam post Samuelem prophetam postea sacerdo- tes fueruntde generc Aaron, sicut Sadocet Abiathar, regnante David; et alii deinceps, anlequam tempus vcnirct quo ista qux de sacerdotio mutando tanto aute prjedicta sunt, per Christum eflici oportebat. Nani cum dicerct: < Loquens iocutus sum, ut domus lua, ct douius palris lui niiiiislrari.-t in conspectu
B. RABANl MALIU ARCHIEP. MOGCNT. OPLRUM PARS L
H
uftcousqueiu &empilernuin. Nunc aulem dicil Do- A uibus couscius arcannrum, juxla quod de se ipse
nn'nus : Absit hoc a me. Sed quicunque gloriflca- Ycrit me, glorificabo eum ; qui autem conlcmnant mc, erunt ignobiles. Eccc dies veniunt, dicit Do- miuus. I Ecce isti sunt dies qui pronuntiati sunt. Jam enim nullus sacerdos est sccundum ordinem Aaron. Quod enim nominat domum pairis ejus, non eum de proximo patre diccre, sed de illo Aaron qui primus sacerdos est institutus, de cnjus progenie caeieri scquerentul*, sapcriora demoiistrunt, ubi ait : 4 Revclatus sum ad domum patris tui, cum esscnt in terra i£gypti servi In domo Pharaonis : et elegi domum patris tui ex ooinibus sceplris Israel mihi sacerdotio fungi. i Quis patrum fuit hujos in ilta /Egypti servitute» unde cnm li!)crati esscnt elcctus
miinifesic testatur dicens : c Et a me ipso facio nihil, sed sicut docuit me Pater, hxc loquor, et qui me misil mecum est, non rellquit me solum, quia ego qux placila sunt ei facio semper (Jonn. viii). i Cui domum ridelem acdiflcat Pater. c Qoae domns snmus nos , si flduciam et gloriam spei usque in finem frr- mam retrneamus {Ilcbr. iii). i Alioquin , quomodo de Sanmcle poiest accipi quod xdificata sil ei domus fidelis, qu» coram Chrislo Domini, id est, ipso Sa- muele , cunctis diebus incederet, cum iegamus in sequentibus quod filii illius aversi de viis ejus pos( avafiliam declinaverint, et perverterint judicium 1 nisi forte domum ejus hoc loco*pIcbem Isracliticam intclllgamus, quia cunctis diebus saccrdotii ejus
cst ad sacerdotium, nisl Aaron? Dehiiju^ ergo stirpe B Domino servierit, de quo scriptom cst : c Et requie-
isto loco diiil futunim fuisse ut non essent alierius sacerdotes» quod Jam videmus implctum. NuUus sa- ircrdos est secandum ordincm Aaron. Et quicanque ex cjus genere est homo, cum videt sacrificium Chri- siiunorum toto orbe poUcre, sibi autem hcmorem ilium inagnum essc^tractum, deficiuiit oculi cjus. et defluit anima ejus pnc nimictate mcQroris. Proprie autem ad hujus domoin Ueli, cui hxc dicebanlur, quod sequitur pertinet : t Et omnis qui supcrerit doinUi tuae decidet in gladio virorum. £t hoc tibi signum, quod venturum est duobus filiis tuis, Ophni ci Phinees die uno morientur ambo. i Hoc crgo bigiium lac^urik est mutandi sacerdotii de domo btiuus : quo signo significatum est mutandum sa- . cerdotiuiadomus Aaron. Mors quippe filiorum signi- ficavit mort^m, noh hOmiiium, sed ipsius sarcrdotii d6 filiis Aairon. Quod ^utem scquitur ad illum jam pertinet sacerdotem cu|us figuram gessit buic succedendo Samucf. Proinde qu;£ scquuntur^ de Ckristo Jesu,, Novi tesXamenti vero sacerdote ,, dicuntui^ :
< Et sus(;7iabo mihi sacerdotem fidelem qui omnia I quae in cotde meo et qua; in anima mea faciat, ct c xdificabo ei domum fidelcm. i Ipsa xterna et $u- pcrna est Jvrusalcm. c Et transibit , inquit,, corani c Chrislo meo omnibus diebus. i c Transibit, i dixit, conversabijlur , sicut superius dixerat de donio Aaron : c Dixi, domus tua et d6mus patris tui trans-
vit omnis domus Israel posl Dominum (/ Reg, vii) ; > et paulo post : c Abstuleruut ergo filii Israel Baa« lim, et Astaroth,et serviemnt Domino soli (Ibid,), » Qnod vero subditur :
c Futurum est autcm ut quidquid remanserit in c doino tua, vciiiat, ut oretur pro-eo,et oflerat num- iuum argentcum et tortam panis. i Non proprie de dotno dicitur hujus Ueli, sed illius Aaron, de quo genere etiam hucusque non desunt qoi veniant ct convertantur. Dc qiiibus alius propheta dixit : c Re- liquke salvae ficnt (Ua, xvi). i Unde Apostolus : c Sic ergo, inquit, et in hoc temporc reliqui» se- cundam electionem graiise salvae fact;» sunt ( Hom^ XI ). n De talibos enim reliquiis bene intelligitur quod dictum cst : c Qui remanscrit in doino tua, veniet ut oretur pro co. i Profecto qui credit in Christo, sicat tcmporibus apostolorom ex Ipsa gente plorimi venerunt et crediderunt. Neque nuiic desunt qui, licet rarissimi, tamen credant, ut iniplealur U\ his quod hic hofiio Dci lociitus est. Quod vero coti- tinuo secutus ad^angtt : c Oiferet nummuin argKn- levm, ettorium paiiis, i qiiid per nuininum or^^cu- teuin, nisi orls conressio de!»ignatur, qua* fit crc- denlibus ad salulein? Argonluiu cuim pio cio<fuio poni solet, Psalinista testanie, ubi caiiiiur : c Li<>- quia Domini, cloquia casta, argentum igne exami- natum {Psat, xi ). i Ofierat et panem sacrificii alla- ris, abjcctis camalibos legalium victimarum, dicuil-
ibunt coram me in aetcrnum. i Qtiod autem ait, j^que :
c cum Chrislo meo transiblt, i de ipsa domo utique intelligeudum esi, non dc iiio sacerdole qui est Chri- stus ipse Mediator atqtie Salvator. Domus ejus co- ram illo transibit. Potest et c transibit i inteliigi de luorie ad vitam, omnibus diebus quibus perajj;itur usque in finem sseculi hujus ista lUortaYilas. Quod ait Deus : c Qui omnia, qux in cordc meo et qua: in anuna mea facistt, c non arbitremur habere aniinam Deom, cuin sit conditor anim», sed ita hoc de Dco tropice, non proprie, dicitur, sicut nianiis ct pcs ct alia corporis meiubra. t>e Samuele quidem recte po- lest accipi , quod in omhibus cjus voluntati, sicut iiomo, Deo paruerit. De Domino autem Salvatore, quod, sicut Filiui uuigenitus, pateriionim sit in on.-
c Dimitte me, obsecro, ad onam partem sacenlo- talem, i id est, ad ipsam plebem Christo saccrdoto pncclaram. Cui Petms ail : c Vos autem genus elt>- ctom, rcgalc saccrtlotium (/ Petr, ii). i Quia autem adJit : c Ul comedam buccellam panis, i cliani ipsum sacrificii genus eleganier expressii. De quo diclt Sacerdos ipse : « Panis qtiein ego dabo, caro inea csl pro iniindi vila (Joan. vi). i Quia eniiii di- xerat superins dedisse se cibos domui Aaron de vi- cltmis Vcteris Testamenti, qwa fuerant sacriiloia Judjcorum, ideo hic dixlt postuUindam ad conicdcn- duro bnccclUim panis, quod est in Novo TesUir.cMu sacrificium Christianoruiu ut pabuhiui iidcllum ani-^ inaruin. Scquitur :
^ COMMEIST. IN LIBKOS lY IIEGLM. — LN LI». I 2C
CAPUT ni. V Quod diclum csl de Samuec, postquam verba diviDi
De minislerio Samu^Hs in templo, et de excessu fitio- rnm Heli sacerdotis. Quod increpttiur tteli pertirum Dei pro scelere fHiorumsuorum^quos non ritepater
corripuU
(Cap. iii). I Puer autem Samoel ministra])at Do- c iiiino coram Heli , el sermo Domini erat prelio- A sus, > hoc esl, rarus, quod in sequeiitibus mani- fpslatur, cum dicil : < In diebus illis non eral visio inaiiifesta. > Propter pcccaia cnim popoli el eorom i\\i\ pnEfuerunl populo, Dominus jam non manifcste j^r visiones aut per angelicas responsiones pleli israel appaniit, sicul palribus eorum fecit. Et ideo dicil scriplor historiae sermonem Domini in illo tem- porccsse prctiosum
oraculi, qux iioctu acccpemt, ntane lleli retulit,
< et non cecidit ex omnibus verbis ejiis in terram, » signiflcal quia nihil ex his quie locutus est irnlum fuil, scd omnia sunl rcbus compleia qu;B dixit. Ga- dunl namque in terram verba supervacua, qu.-e pro nibilo habenda et universorum sunt calcanda despe* ctu, sicui et beatus Job dixit : < Et lux vuhus mei hon cadebat in lerram (Job. xxtx). i Quia nimirum in tanta graviiate vultum tenere consueverat,ut noiH qiiam contcmplibili laeiitia resolvcretur, sed q^io- tiescunque hilariorem se prxsentibus exhtberet» certa semper hoc causa utilitatis eonim faceret.
< Et cognovit universus Israel a Dan usque Bor-'
< sabee , quod Hdelis Samucl propheta esset Do^
< Factum est ergo in dic quadam, Heli jacebat in g i mini, > eic. {Ex Ilicrontfmo.) Per terminos terra
< loco suo, ct oculi ejus caligaveranl, nec poterat
< vi.lerc lucemam Dei, antequam exstingueretur, » eic. Pr* nimla enim senectnle ileli oculi caligave- rant, nec poterat videre lucernam Domini, cum ar- derel in labemaculo, antequam lux diuma flerel, qnando eadem exstinguenda eral lucerna. Sic enim a Doniino per Moyscn jnssum est ol badem lucerna luccrei usqoe manc, sicnt cst ilhid iii Hbro Exodi : I Prxcipe, » ait Domrnns, < filiis Isracl ut afferant tibi oleum de arbotibus olivaruin pnrissimum, pilo- que contusum, ut ardeat lucerna setnper iii taberaa- culo Domini, cl collocabunt eam Aaron et lilii ejus, ut usqoe mane luceat coram Domino (Exodl xxvii). Sive hoc sigoificat quod in csecitate sua ipse Heli
Judaeae dcscriptos universitaiem plebis pariter com* prcbendil. Dan viciilus cst in qnarto a Panende mil- liario euntibus Tyrnm, qui usque hodie sicvocatnr, Xcrminiis Jud^ea; provinciae contra septentrionem. De quo et Jordanis flumen ernmpens, a loco sorti- lus esl nomen : or quippe fluvium sive rivum Hebnri vocanl. Dan interpreiatur judicium, sive judicans. Bersal»ce in iribu Juda sive Simconis est usque hodle vicus graudis iii vicesimo a Cebron miiliario vergens ad austmm, in quo et Romanomm militum praesi* dium positum est. A quo loco termini Judsex terrae incipienles, tendebantnr usque ad Dan, quse juxta Pancadem cernilur. inlerpretatur vero Bersabee puteus satietatis^ vel puteus vtri, sive juramemf, eo
(lermaneret donec funditus cum prole sua exstiu- C quod ibi Abraham et Isaac foedus cum Abimelech
gueretur, hoc est, vita careret corporali, Mysiice au-
lem caecitas Heli significat csccitatem cordis Judaeo-
rum, qoi praesentem Salvatorem agnoscere non po-
lerant, ncc miraculorum falgorem, quai ab eo fle-
bant, nateUigere, nec doctfinam cjus corde intento
cnpere, donec ipsum saccrdotium simnl cum templo
el populo funditus cverteretur. Interea Samuel dor-
miebat hi templo Domini, ubi erat arca Domini,
et a Domino ter vocalus, novissime, quaiiter Heli
propter filiomm peccata simul cum ipsis inleritums
esset, voce Domini instractus eat. Potest hac tertia
vocalioiie praefigurari quod ipsc puer futurus erat
propheU, dux et sncerdos. Quod autem scriptom
esl : < Porm Samuel necdum sciebat Dominum, »
nescirc Dominum dicitur, quia per propheli» inyste- ^
rium necduin ei revelatus fuerat seriuo Domini. EJt
qnod seqoitar :
< Dixit Dominus ad Samuelem : Ecce ego facio < verbum in Israel, quod quicuuque audicrit, linnieut i ambse aures ejus, » cl cxlera. Hoc in loco commi- iiatio Dei est super Ueli , et super domum ejus, eo quod in peccaio filiorum Heli arca Dei caperetur, ei Israel rueret, et ejus filii interirent, et domus Ileii sacerdotio domus Domini privaretur, et d) id factum audieutium aures tiimireiii stupore velie^ n«eoti.
I Crevit autem Samuel el Dominus crat cum eo, « et uon cccidii ci omoibus verbiif ejus in tcrram. >
sociavere jurantes (Gen. xxi et xxvi). Nec inovere debet quempiam, si interdum civitates Judae easdem in tribu Siineonis sive Benjamin reperiat. Tribiis enim Juda viris betiicosissimis pollens, et crebro advcrsarios siiperans , in omnibus tribubus tenuit principalum. Et idcirco etiam aliarum tribuum sor- tes in ejus interdum funiculo nuncupantur. Alioqtiln iu medio tribus Judai habitasse Simeonem Scriptora manifestissime docet.
CAPUT IV.
De rTiUtatione sacerdotii veteris legis, Prtelium ^PhUi' sthiim contra Israei, in quo arca Dei capta est , et duo fHii Heli occisi,et populus Israeliticus fugatus^ et Heli defuncius.
Igitur posleaquam haec in figura mutationis Vete^ ris Tcstamenli a propbeta illo praenuntiata sunt ad Heli oflendenlem Dominum Israel, instruxenmt aciem Pbilisthaei, boc est, Palaestini, contra eos in Apbec, qui locus est juxta vicum Endor Ezechielia civilatis, ubi dimicavit Saul in sorle Aser, in qua habilatores prislini permanscrunt. lulcrpretatur ao« tem Aplicc furor novus , sive apprehendens. Quod bene convenit rebus geslis. Qui enim iram Domin\ merucrunt, ab hoslibus apprebensi sunl, Tollunl au-. tcm Israelitje arcam ad tuitionem suam. Capla es\ ab ho:^tibus arca, ipsiquc non sohini victi sunt et ii\ fugaiii veisi>.iu)o dium magna strages facla est o^
57 B. RAnANl M.VURI ARCHIEP
cisorum. Noiinihii lamcn fulurorum signincat rcs bxc gcsta prophciix. Arca enim iila ab alienigcnis capla, indicabat tcstamcnlum Dei transiturum ad geotes. Qnando cnim nunlialum cst Heli sacerdoli captam fuisse arcam l>ei,cxicidit de sclla retrorsum, et morluus est. Et merito. Quia quisquis retrorsum convertitur a Ode ct vcritate, neccsse est ut cadat et continuo moriatur. Myslice aulem, transeunte arca Domini ad gentes, pcriit atque intcriit saccrdotium Judaeorum. Duo quoque fiiii Hdi corruerunt, quo- mm unios uxor viduata , et mox in partu mortua cst propter eamdem perturbalionem. Dc quo Josc- phus ita referl : c Cum vir Heli eliam arcam audis- set ab bostibus capiam, dolore turbatus, eo quod ei praeter spem tantum onus acccsscrat, ruens de sedc defunclus est, dnm viii ct xc vixissct annos, quo- rum XL tenuerat principatum. Ea siquidem die de- functa est et conjux Phinees ejus fllii, dum per oc- casum mariti nequaquam vivere toierasset, cui prx- gnanti quidem nunliatus est luctus viri, peperit autem fllium scptem mcnsium, quem ob hoc appel- laverunt Ichabod, quod nomen designat inglorium, eo quod illo tcmpore exercitoi hujusmodi deformitas acccssisset. i
Oabuit aotem principatum primus Heli ex domo Tliamar,qui fuit unus flliorum Aaron. Nam primitus de domo Eleazari sacerdotcs erant : cx quo hono- rem fllius a patre percipiel)at , et Eleazar Phinees suo filio tradidit. Post qucm Abiezer cjus fllius hunc honorem accepit, quem Ozi suo fllio dcrcliquit. Cui Tursum bzi fllius successit suus. Et post hunc Ileli tenuit sacerdotium, de quo nunc sermo nobis cst habitus. Cujus genus usque ad tempora Salomonis lioc habucrat. Tunc cnim saccrdolium cx domo Eleazari dcnuo rcceperunt. (Ex hidoro.) L^nde cvi-' dcnli signo praeflguratum cst, post exslinclum sacer- dotium Judaeorum carnalem interiisse Synagogani, illi carnaliter adhxrcnlem. Proslratoque Hcli de sella, pontiflces Judxorum scdem habuere vacuam, et gloriam sacerdolii rcgniquc exslinctam. CAPUT V.
De eo quod Philistlmni imposuerunl arcam Dei con- Ira simulacmm Dagon , propter quod percussit Do^ minus omnes PhHisthaos in posteriortbus ob insul- tationcm,
(Cap. V.) c Philisthiim autem tulcrunt arcain Dei, f et asportaverunt eam a lapide adjutorii in Azo- < tum, I et reliqua. ( Ex Hieromjmo. ) Lapis adju- torii dicitur locus illc in qiio posuit Samuel lapidem unum inter Masphat ct inler Scm, sicut in sequenti- hus demonstratur. Azotus, quae et Astro dlcitur, est iisque hodie nobile municipium Paleslinxprovincix, ct una de quinquc civitatibus AUophyloruin, decreta quidcm tribui Judse, non retenta lamen ab ea, quia nequaquam veieres potoit accolas expellcre. Inter- preutur autem ignis pairis mei,\el incendium. Et bene incendium patris locos ille dicitur, ubi idolum DagoD consistcbat : quia adventus arcx Dci in Azo- tum, iiicendium erat diaboli, patris omnium iniquo-
. MOGUNT. OPERUM PARS l f»
A nim. Dagon interpretatur ptscts trisliti(ej signiflcans hostcm anliquum, qui in mare istius mundi positus, devorat piscatorcs. Qucm liber Job Leviathan et De- hemoth (Job. iii et xl) nuucupat. {Ex Isidoro.) Sed quid est quod dum posuissent arcam Domini Phi- listhiim in templum Dagonis dei sui , introicrunt templum, et invenerunt Dagonem prostratum, atque confractum caput ejus, duxque manus abscisx sunt ? Statim ut testamcntum Domini pervenit in genlibus, confestim idola, quae deceptum possidebant orbcm, destructa sunt, omnisque error siir.ulacrorum cor- ruit, praescntiam Domini ferre non sustinens. Nam in manibus Dagon praescisis opus idoIoIatri.'e ampu- tatur, et in capite ejns superbia dial)oIi abscisa si- gniflcatur« a quo inilium peccati fuit. Quod vero in
^ limine, ut certum scilicct praeflnitumque sui idolo- latria flnem agnosceret. Limes enim flncm ilincris signiflcat. Eliam et illud ad magnam pertinet signifl- cationem,in ipsa ruina Dagon dei sui atque fractura, quod dorsum illius solum invenirctur , fraclis ejus omnibus membris. Dorsum quippe fugam signiflcat. Quicunque enim fugiunt , persequenlibus dant dcr- sum. Unde et scriplum est de hostibus : c Quoniam pones eos dorsum (Psal. xx). i Ubi sunt enim idola? Perierunt, et si aliqua remanentia ab aliquibus abs- conduntur, fugiunt. Quod autem percussi sunt in posterioribus hi qui arcam Dei captivaverunl, hncc pcena signuin videlur, quia si qui susccperint testa- mentum Dei, et posteriora dtlexcrint, et ipsisjnsiis- sime cruciabuntur, qui, sicutApostolus(P/n7tpp.iii),
^ aestimarc debent cadem sicuti slercora. Qui enim sic assumunt divinum Testamentum ut postcriora respi- cienles, vetcri se vanitate non cxuant, similes sunt hostibus illis qui arcam testamenti captivam juxla idola sua posuerunt. Et illa quidcm vetera ctiani uolentibus cadunt : quia c omnis caro fenum, ct cla- ritas hominis utflos fcni. Aruit fenum, flos ejus dc- cidit (Isa. xl), > arca Domini manct in xlernuin, secretum scilicet testamentum regni coelorum, ubi est verbum Dei.
CAPUT VL
Quod Philisthwi facientcs plaustrum novum vaceis fe- tis trahentibus remiserunt arcam Bethsames ; et de ejus rei mystica significatione.
jj (Cap. vi.) c Fuit ergo arca Domini in regione Phi- c lislhinorum septem mensibus, i etc. Scptem mcn- ses, quibus arca Dei inter gentes fuit, figuraliler exprimunt universitatem tcmporum, quae septenario numero dierum discurrit, et signiflcat Testanienlum Domini usquc ad consummationem sxculi in gcnli- bus permansurum.
c Et cunvocaverunt Philislhiim sacerdotcs et di- c vinos, dicentes : Quid faciemusde arca Dei? Indi- c cate nobis quomodo remittcinus eam in locum c suum? Qui dixerunt : Si remittiti^ arcam Dei Israel, c nolite dimittcre eam vacuam, sed quod debclis rcd- c dite ei pro peccato, et tunc curabimini, ct sciclis c quare non recedat manus ejus a vobis. Qui di\c- c runt : Quid cst qiiod pro dclicto rcddcre dcbc;v-
29 COMMENT. IN LIBROS
f mus ei? Respondenirilque eis : Juxla numenim f provinciarum Pbilisthiim quinque anos aurcos fa- c cietis, et quinque mures aureos, quia plaga una f fnit omnibus vobis et satrapis Ycstris. Facietisque f similitudines anonim vestrorum, ct similitudines f murium qui demolili sunt terram, et dabitis Deo f Israel gloriam si forte cleTCt manum suam a vo- f bis, et a diis vestris, et a lerra vestra, > etc. Quinque ani aurci et quinque mures similiter aurei, quos feccrunt Pbilislhsei post plagam quam pcrpessi sunt, et attuleruiit ad arcam Domini, significant qiiod quidam carnalcs quinque corporis scnsibus de- diti, et illecebras voluplatum sequentes, cum cor- repti fuerint a Domino, scelcra sua cognoscentes, ipsas plagas juste se perpeti a Domino confitentur, et licetcoacti, studium vilse susc meliorandi impen- diinu Qnod bene significant quinque civitatcs Phi- listbinomm, id est, Azotus, Gaza, Ascalon, Geth, Accaron, illos videlicct exprimentes qui cxtcrioris hominis actus sequuntur." {Ex Hieronymo,) Gaza ci- vitas est EvaH)rum, in qua habitavere Cappadoccs, prislinis cultorihus interfcctis. Apud vetercs erat terminus Chanansconim jnxla iCgyptiim, cecidilque in sorlcm tribus Judae, sed eam tencre non potuit, qiiia Enachim, id esi, giganles AUophylorum, for- tissime rcsliterunt. Et esl usquc hodie insignis civi- tas Palsestinnc. Qtixritur autem quomodo in quodam propheta (Soph, ii) dicalur Gaza futura in tumulum sempiternum? Qiiod solviiur iti, antiqu.ne^chlt.ilis locum vix fundamenlorum pncbcre vcstigla;* haec .lutcm, qua» nunc cernitur, in alio loco pro illa iedi- ficata. Ascalon autem urbs est nobiHis^Ps^oisSiale, Qux el ipsa antiquitus una fuit de quinquc satfapns Allophylorum, scparata quidem el per sortem Iribui Jiidne decrela, nec tamen relenta ab ca, quia babila- tores ejiis superare non potuit. Getb, ad qucm lo- cum transtulerunt arcam lestamenti dc Azoto, nunc vicus grandis, vocatur Gechtham inter Antipatri- dem et Jamniam. Sed et alia villa appellatur Gechin. Accaron in tribu cst Dan, sive (ut cgo arbitror) in tribu Judx ad Ixvam Chananseorum, urbs una de quinque olim satrapiis Palaeslinx, et decrela est qui- deui tribui Judx,nec tamcn lenta ab ca, quia babita- tores pristinos nequivit expellere. Sed et usque ho- die grandis vicus civium Judxorum Accaron dicilur inler Azotum et Jamniam ad oricntem respiciens. Quidara putant Accaron turrem Stratonis, postea Cacsareahi nuncupatam. Azotus (ut superius dixi- inas) interpretatur ignis patri$ mei vel incendium. Gaza interpretatur fortitudo. Ascalon, ignis infamis, aut ignis ignobilis. Geth , torcular, Accaron quoque inlerpretatur eruditio tristitio! vel 4terilitatts, Omnis cnim concupiscenlia infamis atque ignobilis pcr dia- l)oIuin inflammata, atque pcr contrarias fortitudincs iiistigata, et quasi per torcular nequitia; expressa, vinum profundit amaritudinis in doctrina prava et in^operatione pcrversa. Undc necesse est ut tcn- dat ad mortem, ubi csl trislilia vcra ct stcrilitas pcr- pctua.
IV REGUM. ^ m LIB. I. •»
A < Intcrea Palaestini facicnlcs plaustrum novum, in
< quo posuerunt arcam, et juxta eam capsellam ba-
< bcnlcm anos et murcs aureos, quos exsolvebant
< pro dclicto, collocaverunt, adjungcntcs duas vac- f cas fetas, quibus non erat impositum jugum, et f viiulos earum concluscnmt domi, i ut probarent undc cis plaga venisset, elc. (Ex Isidoro,) Vaccae au- tem illx Allophylorum arcam gest.nntcs figuram san- ctorum renuntianlium sseculo designavenint, qni nullum dclictijugum traxcrunt. Nam sicut ilhc pi- gnorum affcctibus a recto itinere niinime digressae sunt, ita sancli miindo rennntiantcs parcntali ob- tentu non debent a bono praepediri proposito, sicat Moyscs ait : f Qui dicunt patri suo et matri : Nescio vos, et fratribus suis : Ignoro vos, et ncsciemnt ft-
^ lios suos, hi custodicnint testamentum Dci, et pne- ccpta ejus servaverunt : Judicia tua, Jacob, ec le- gem tuam, Isracl (Deut. xxxni). > llle enim sdre Deum familiarius appetit, qui prx amore pictatis nc- scire desidcrat quodcunque camaliter sciunt.
f Ibant autcm, inquit, in directnm vaccx per viam f quoe ducit Bcthsames , > etc. (Ex Ilierottymo.) Bcthsamis civitas cst sacerdotalis in tribu Benjamin, qua* usque hodie demonstratur de Eleiilheropoii pcrgcntibus Nicopolim, in dccimo milliario contra orientalem plagam. Belhsamis allera in tribu Ncpb* thalim, in qua et ipsi cultorcs prisiiui perman- scre.
f El iiincre uno gradiebantur pergcnles ct niif- - » ^icnrc^," cl ii(inMe?l4nd»)ant neqiie ad dcxtcram ne- ^ i quc ad smistTam,'i' ^ftf Bene dicit qiiod iliiiere 'Viio grad^^^bantur Bcthsamis, hoc est, viam regiam Inccdcnics fn d5T(iu/n"sotts,in locum vidclicet jusli- tix ct veritalisT. BdlltsamiV' cniin inlcrprelatur do- mus solis^ ct significat cGelestem Jerusalcm. ubi Soi juslitix scmpcr lucet. f Ibant aitem in directum vaccx, et non dcclinabant ncque ad dextcram ncqne ad sinistram, > etc. Id est, non extollebantur pro- speris, neque frangebantur adversis. Unde dicit Apo« slolus : f Per arma juslitise a dextris ct a sinistris, per gloriam ct ignobilitatem, per infamiam ct bonam famam,ut seduclorcs et veraces, > etc. (// Cor, \i.) (Ex Gregorio.) Si igitur ad xtcrni Solis habilalioneffl tendimus, dignum profecto csl ut dc Dci ilincrepro carnalibiis afrectibus non declincmus. Tota cnim virtutc pcnsandum estquod vaccx Dei plaustro sup- positoc i>ergunt ct gemunt, dant ab inlimis mugitus, et tamcn de itincre non reflectunt gressus. Amo« reii) quidem per compassionem senliunt, sed coiia postcrius non deflectunt. Sic nimirum prxdicatores Dei, sic fidelcs quique esse intra sanclam Ecclesiam debcnt, ut et compatiantur proximis per charitatem, et tamen de via Dei non cxori>itent pcr compassio- nciii. Arcam quippe superposilam Bethsamis pcrgere, est cuiu supema scientia ad internoe lucis habitacu- luin propinquare. Sed tunc vcre Bethsamis tcndi- mus, cum via reclitiidinis gradicntcs ad vlcina erro- ris latera pro afiectu pignoriim non dcclinamus. Sic namque nunc neccssc cst ut inccdcre dcbeant, qiii
D
51 B. RABiLNI IIAURI ARCniEP. MOGUNT. OP£RUM PARS I. 32
ttcrae legis jugo snppositi jam per intcrnam scien- A significare melius potesl quam translationem Testa-
tiam Domini arcam portant, quatenus per hoc pro- pinquorom necessitatibus condolentes, a coepto re- ctiludinis itincre non declinent. Quonim nimirum fratia mentem nostram tenere debet, sed reflectere non debet, ne hsec eadem mens aut si afl*ecta non tangitur, dura sit : aut plus tacta, si inflectitur, re- luiss». Post reversionem arcae de terra Philislhiim sequitur Scriptura dicens :
c Hi soDt autem ani aurei, quos reddiderunt Pfaj- t listbiim pro deiicto Domino. Azotus onum, Gaza c unum, Ascalon unum, Geih unum, Accaron unum, < etc. > (Ex HebrcDo.) Quinque anos et quinque mu- res hae qninque civiutes dedenmt. Reiiqu» autem dvitates provinciarum et vilix quae erant absque
menti Domini a populo Judaico ad gentes? Quia cum iili a patruih orbita deviantcs, carnali observantia, et Pharisaicis superstitionibus iegem foedarent, Sal- vatoris dicta spernebant, et per ministros Novi Te- stamcnti verbum.8alulis iilis prjcdicari penitus recu- sabant. Unde dicunt ad eos apostoli post rcsurre- ctioncm Domiui : c Yobis, inquiunt, oporlebat pri- mum praedicare verbum Dei : sed quia noluistis, et iodignos vos judicaslis xternae vitac, ecce converti- muradgentes(Ac/.xiii).i (Cx /ft^ronifmo. ) Garialbia- rim, qux et Gariadbal dicitur, clviias est saltuum, una dc urbibus Gabaoiiitarum, periioens ad ti ibum Judae, eimtibus ad Heliopolim in niilliario noiio. De bac fuit Urias propheta, quem interfeclt Joachim in
niuro, mures tantum dederunt. Idcirco dicitur : c ab ^ Jerusalem, sicut Jereniias scribit. (Jer. xxvi.) Sed in
urbe murata usque ad viilam quae erat absque Hvro. »
Quod autem sequitur : c Et nsquc ad Abel ma- « gnum, super quem posuerunt arcam Dei. > Abel nagnum civitas est in termino Israel. Abel magnum idcirco vocatur, cum antea Bethsaniis vocitata sit, «ve propter luctnni super viris Bethsamilibus ibi lactum, sive propter distinctionem civitatis AI)eI Dethmatha, de qua exclamavit mulier sapiens ad Joad, dicens : c Qui interrogant interrogent in Abela (// Reg. xx). > Sic itaque iutelligendum est quod ab
Paralipomenon libro filius Sobai appeliatur Garia- thiarim (/ Par. xij. El interpretatur ipsa Gariathia- rim civUas seiviUasilvarum. De qua civitate mystice in psalmo scriptum est : c Inveniam locum Domino, tabcrnaculum Deo Jacob. Ecce audiviinus eam in Epbrata, invenimus eam in campis silvae (PsaL cxxxi). > Locus enim Domini est labernaculum pectoris Gbrisliani populi, et atria Ecclesiae calholi- cae, quae ille tanquam coelum semper inhabitat. Gi- vitas enim siivarum, id est, conventus gentium, ef- ficitur locus aptus ad suscipiendam arcam Domini
urbe murata usque ad villam quae erat absque muro, in ^oquim videlicet Abinadab, qui interpretatur Pa eiusque ad Abel magnum, dederii\,t roHr^*£^o^r «(^«Irlip^s spontaneust qui cum Psalmista dicerepos- qvem, id^est, super luctj^s |iiftu(qruitt^|^oaft :*< ^oluntarie saciificabo tibi, et confltebor no-
miui quae erat usque in.*nkiir (tiem*in*agro Josue mjql tuo^ PcQnine, quouiam bonum est (Psal, un),* Bethsamitis. Fuit igitur in agro illiu^ilQnec iVi ^i* : l^i^alitJnterj^etatur coUis vel sublimilas. Ibi Eleazar riathiarim ducta est. Q^qd^lictiin;*^^ ^c:*Qis qi^ vb- *%fius Abinabad constituitur saccrdos, ut custodiat
dftFA arrAm nnmini rtAjam^A^^^AA «Awa..^ nu:i:i.iv:.^ t^w>Mn* TXnmini IT.laavar nninni» hsti a/iinlnritim intor-
dere arcam Domini, relCTftinf 'de terra Philisihino- rom, ausi sunt, cum non essent de stirpe Levitica : • Et percussit de populo sepluaginia viros, et quin- quaginta millia plebis. > Populus et plebs pro una «ademqne re indiflercnler acclpitur : nam ex uno Grxco, quod est >aof, solet utrumque transferri. Scd mihi videtur essc distantia quod in priore com- inate versiculi additum est, c viros septuaginta. > Viros enim majores nalu sigiiificat, ut sit sensus, quia de oplimatibus popali septuaginU sunt per- cossi; de ipsa autem turba vulgari homines quinqua-
arcam Domini. Eieazar qtiippe Dei adjutorium inter- pretatur. Et bene qui costodit arcam Domiui, Dci adjutoiSum dicitur; quia sancli viri quidquid boni habent, non ad se, sed ad Deum referunt. Unde di* cit Apostolus : c Fiduciam talem bahemus pcr Ghri- stum ad Dominum, non quod sufiicientes simus co- gitare aliquid a nobis, quasi ex nobis, sed sufiicien- tia nostra ex Deo est, qui et idoneos nos fecit ministros Novi Testamenti, non littera, scd spirilu (// Cor. iii). >
GAPUT VII.
ginla inillia. Quod ne paterelur, in Exodo (Cap, xx), d De eo quod Samuel aUocutus esl Israelem ut relin-
populus a longe stabat et orabat, sofus Moyses ascen- flit ad Dominum.
I El dixerunt viri Bethsamita; : Quis polerit stare 1 in conspectu Domini Dci sancti hujus, et ad quem c ascendet a nobis? Miserunlque ncmtios ad habita- I tores Garialbiarim, dicentes : Reduxerunt Phili- 9 sthiim arcam Domini. Descendite ct ducite eam f ad vos. (Ckf, vii.) Veiierunt ergo viri Gariathia- ff rim, et duxerunt ^rcain Domini, et intulerunt eain f in domnm Abinadab in Gabaa : Eleazarum aulem f fiUum ^us sanctificaverunt, ut custodiret arcam f Dominl , > etc. Quod autem postquam percussi sunt viri Betlisamilae, eo quod indigne viderent ar- i.-ain Doinini, miserunt eam ad Gariathiarim ; quid
queret Baalim et Astaroth et serviret Domino; et quod iUo orante liberati sunt Israeiito! a P/it/is- tha^is nec uUra prwvalueru.t iUis in diebus Sa- mueUs^
c Et factum est, ex qua die inansit arca Domini in c Garialhiarim, inultiplicati sunt dies (eratquippe jam c annusvlcesimus), etrequievitomnis domus Israel c post Domhiuro, > cicr^Ex Beda.) Qnod dictum csl, c quiacxqua die mansit arca in Carialhiarini, mulli- plicati sunt dies (eratqnippejamannus vicesimus), et requievit omnis domus Israel post Dominum ; > non Ita intelligendum cst quasi viginii anni, quibos arca maneret in Gariathiarim, ad octavum usque aniium reghi David, quando cam congregala populi fre<iuen- tia in Jerusalcm adduxil, sint compulandi. Imvciu-
aS
COMMENT. m LIBHOS IV UIlGIM. -- IN LIB. l
54
Uir namque iiiNScquentibus quod lempodbus Saulis A < rati sunt, ct percusseniiit eos usque ad iocum qui
fiierit elata de hac civitate, et allata in ( astra, pu- gnante eo adTersum Philislha?os. Sic eienim scri- ptum est : c Et ait Saul ad Achiam : Applica^arcam llei. Erat enim ibi arca Dei in die ilio cum fiiiis Israel (/ Reg. xiv). i Et quia constat quod David eaui in Jerusalem adduxerit, ablatam de domo Abi- nabad, in quam nunc illata esse perhibetur, restat intelligi quod in diebus Saulis relata de castris, et in pnefaiam sil illata civitatem, unde denuo, regnante David, afferetur in Jerusalem. Est ergo sensus ine- moralx sententix : Quia ex quo mansil arca io Ca- nathiarim, erat annus vicesimus cum eam inde transferri temporibus Saul causa belli contigerit. Vel certe vicesimus erat anous cum adhuc omnis domus
ff erat subter Bethcar. > Bethcar ioterpretatur d4k mu$ agnUionis ycI domus agni *Cum per praedicativ res Evangelii Dominus super hostes spiritales iotcv- nuit, in fiigam versi cornierunt coram Israel, id est, coram populo Dei. Et persecuti sunt eos usque in donium agnilionis, hoc esl, quousque omnis crror expognelur, et vere Dens agnoscatur.
c Tunc assumpsit damiiel lapidem unum, et sta- c tuit illum inter Masphat et inter Sen (vel, ut alia editio habel, c inier Masphat novum et veterem). i c Et voeavit nomen ejus Abenneger, quod est, La- c line, lapis adjnlorii. Et dixit : Usqne huc adjuvit f nos Doniinus, > etc. Masphat (ut supra diximus) interpretatur fftfenrto. (Ex hidoro.) Lapis ille a^ju-
israel requievit post Doininum, abjectis videlicet B torii medielas esl Salvatoris, per queni transeundum
idolis, iUi soli serviens. Quod eam fecisse toto tem- pore prxsulatus Samuelis, qui (losepho teste) quin- decim annis completus est, et primo tempore regni Saul, quod (eodem historico aifirmante) viginti an- nis tenuit, nuUus sanctae bislorix curiosus ignorat: nanique postmodum com recessisset a Sauio Spiri- tus Domini , et agitaret eum spiritus nequam, maxi- me ad persequendum David innoxium et justum, necesse erat partem militiae vel plebis ejus nonnul- kun maliti» illius exslitisse complicem.
c Abstulerunt ergo fiiii Israei Baalim et AsUrotb, • el servierunt Domino soiir > Astaroth interpreta- tur factura exploratorum, Baalim interpretatur Qscendentet sive guperioret, Qui ergo verus Israelita
est a Masphat vetere ad novam, id esl, ab intentione qua exspectabatur in carnali regno bealitudo falsa carnalis, ad intentionem, qua per Novum Testa-" mentum exspecfatur in regno ccelorum beatitudoTe^ rissima spiritalis. Qua quoniam nibil estmeliiis, huC ' usqne adjuvat Deus. c Eralque pax inter Israel et c Amorrh:eum. > Amorrhxus interpretatur amarug^ vel loquens. Et Apostokis ad Ephesios ita dicit. c Vos,- qui aliquando eratis longe, facti estis prope in saO^ guine Christi. Ipse enim est pax nostra, qui feclt utraque unum. Et medium parietem maceri» sol- vens, inimicitias in carne sua legem mandatomm deeretis evacuans, ut duos condat in semetipsum iii unum novum hominem faciens paeein, et reconciliet
est, id est, nr videns Dominum, sive mens videns C ambos in uno corpore Deo per cnieem, interficiens
Dofiitiiiitii, aufert a se omnem^ facturam malignorum spirituum, aufert jactantiam atque superbiam, ac sic serviet Domino soli, quta c nulla societas est lu- cis ad tencbras, nec ulla conventio Cbristi ad Beliai (// Cor. vi). >
c Judicavitque Samuel filios Israel in Masphat, > etc. {Ex Hieronymo.) Masphat est civitas in tribo Juda, apnd quam habitavit Jephte, juxta Cariathiarim urbem, de qua supra diximns. Interpretaturque Mas- phat speculatio^ vel contemplatio^ sive intentio, vel loeus judicii, Saphat enim judicare est. Et bene convenit iste locus tam sancto viro, qui plebcm sibi cominissam in justitia et veritate judicavit et summa prudentia gtibemavit
inimicitias in semetipso, et veniens e^angelizavit pa« cem vobis, qui ionge fuistis, et pacera his qui prope : qtioiiiam per ipsum faaberous accessum ambo in uno Spirltu ad pacem. > Hactenus Apostolas (Ephes. n)* c Judicabat quoque Samuel Israel cunctis diebns- c vitx sux. Et ibat per singulos annos clrcuiens- c Bethel, et Galgala et Masphat, et judicavit Israelemr c in supradictis locis, > etc. Bethel cst civitas ii^ deodecimo ab Hierosolyma bpide, a dextris eunti« bus Neapolim, qux prius Luza, id est, aniigdaloi» vocabatur, et cecidit in sortem tribus Benjamin. Yo-^ cabatur autera prius Luza Bethel, ut diximus. Nanv et hoc quod Bethaven aliud oppidum suspicantur^ non ita est, sed ex eo tempore qno ibi a Jeroboam,»
c Tuht autem Samuel agiium lactantem unum, D filio Nabath, vituli aurei fabricati sunt et a decen»
tribubus - adorati (/// Reg. xii), vocatum esse Be^ tliaven, id est, domus idolif qux antea vocabatur Domus Dei. Calgala hxc cst, quam supra posuimus^ Galgol, ad orienlalem plngain antiquae Jericho ci» Jordanem, ubi Jesus secundo populum circumcidil^ et pascha celcbravit, ac, deficienle manna, triticei»- panibususus esl Israel (Jos. v). In ipso loco lapidc» qiioque quos de alveo Jordanis tulcrant, staliierunlfr ubi ct tahemaculum tcsiimonii fixum multo tempore fuit (Jos. iv). Cecidit aulem in sortem tribus Juda, et ostenditur usque hodic locus deserlus in secnndo a Jcricho luilliario, ab illius regionis morialibus mira cuUu habilus. Sed ct juxla Bethcl quiJam aliain Gal-
f et obtulit illum holocaustum Domino. Et clamavH t Samuel ad Dominum pro Israel , et exaudivit c eum, > etc. c Exciamavit, inquit, Samuel ad Do- niinum pro Israel, et exaudivlt eum:ic Quia oculi Domini super }ustos, et aores ejus ad preces eomm (Psal. xxxiii).>Et cum offerret agnum lactantem in holocaustum, boc est, innocentem yitam, per con- tinentiam salularem hostiam Domino mactavit, ac igne charitatis in odorem suavitatis totam concre- maviu
c Accedentes alienigenae ad pngnam contra popu- f lum Domini, intonnit Dominus super eos, et con- t fusi sunt, et offendemnt contra Israel atque supe-
S5
B. RAfiANI MAIJRI AnCIllEP. MOGUNT. OPERUM PARS I.
56
salam «ttspicanlur. Galgala Inlerprelalur volutaiio A iwu in incboala jusUiia jH-ruianserunl, el palernila-
61 ve revetalio. Aple igilur propheia Dei in Belhel, Galgala el Masphal jiidicavii Israel. Sicque revenens in Ramalha, ubi erai domusejus, ibi judicaTit Israel, sediflcavitque ibi altare Domino : nobis exeniplum tribuens, cum consistit nobis faciendum judicium in domo Dci, non proterve vel inconsiderate, vel ma- iivola mente, sed juxta id quod nobis revelat sa- cra Scriptjra, ut intentione bona, et amore fra- lerno judicemus proximos noslros. Sic(iue in Rama- tha domum nostram revertamur : lioc est, ad in- ierna pectoribus nostris redeanios,utcoiitemplationi Dei vacemus, et vitam nostram in nobismetipsis di- Judicemus, qualenus in altari fidei gratas hostias bo- uorum actuum et bonx voluntatis Domlno immole- uius.
CAPUT VIU.
QtiodSamuel duo$ filio$ $U08 judicet Itraeliconstituit, ifui excesserunt ; quapropter petierunt regem^ ipu- que Saul requiretu asinas ad prophetam pervenitf a quo in regem unctus est,
(Cap. viii.) c Factum est autem, cum senuisset Sa- c mucl, posuit fiiios suos judices Israei. Fuitque nomen c (ilii ejus primogeniti Joel, et nomen secuudi Abia, ^ judicum in Bersabee. Et non ambulaverunt filii 4 iiiius in viis ejus, sed declinaverunt post avari- € tiam, > eiG. De hoc Josephus ita refert : c Igitur illo tempore inter Israelitas et reliquos Chananaeos ' propheta Samuel ita dccrevit, ut deposito populo Chananxorum, Judxisque reddita civitate, in ea cos
tem Domini servare neglexerunl, fuit Dei vel paier fuit, nominantur, ut signiricetur patcrniute Dei eos esse indignos qui, juslitia relicta, in iniquitatem cor- rucrunt. Sed quia filii Samuei (sicutsuperius dictum cst) decliuaverunt post avariliam, et acccperuiit iim- nera, et tam iniqui judices exstilcrunt, ut populus uequaquam eos ferens, regem siLi in similitudinem caiterarum gentium poslularet , his petitionibus Deus irritalus ad doleotem prophctam ita locu* tus est :
c Audi vocem popuH in omnibus qux loquuiitiir c tibi. Non enim te abjecerunt, sed me, ne regnem c super eos. Juxta oinnia opera sua qua; fecerunt a c die qua eduxi eos de i£gyp!o usque ad diem hanc, B c sicut dereliquerunt me, et servierunt diis alieuis, i sic faciunt etiam tibi : nunc ergo audi vocem c eoruui : verumtamen contestare cos, et praidic c eis jus regis qui regnaturus est super eos, > etc. Saul ergo, qui, offenso Deo, constitutus est super Israelitas rex, typum tenet popuii Judaeoruiii. Nam sicut ipse in regale culmen subievalus juxta conve- nientes mores eorum qui petierunt supcr se csse re- geni ct mansuetudinem Domini s[>eriiebanl, durus ac rigidus ac superbus cfTcclus est, iia ut eos scrviii or.ere magis preineret, quam liberlati donaret : sic et popuius Judaicus, licet unctus in saccrdotibus et regibus foret, tamen quia filius aiicill^ erat, qux in servitutem generabat, nunquam liberlaiem per- fectani per ipsam unctionem consequi potuil : ma-
convenire pnecepit, ctdiversis arlibus ad invicem ^ ximequia ilium ad se venientem, qui vere rex erat,
•peram dare. Ipse vero secundo in anno circumiens civitates judicabat, et muito tempore sub xquitate omnia expievit. Dciude seneciute gravatus, et agere solemnia pi*xpeditus, filiis suis tribuit principaium, quoruni senior quidem dicebatur Joel, junior autem Abia. Praeposuit autem alium quidem iu Bethlehem civitate, ut iliic sederet et judicaret ; alium vero in Bersabea. Sed ut boni quidem et moderati ex malis, ila et pravi producuntur ex bonis. Nam et patris sui studiumnon recordautes, et viam contrariamam- bulantes, et muneribus turpibusque lucris juslitiam comprimebant, et judicia non vera, sed secundum pr^mia profereban , ad epulas et pretiosa convivia deciinantes. Primum quidem , quae erant inimica Deo gerebaut ; secundo etiam patri reddebantur ad- versi, qui multo studio ac providentia gesserat ut ctiam plebs scirct servare justitium. Populus itaque, dum contumeliam priori convcrsationi prophetae filii fecerunt, graviter hoc ferens, ad patrem denuo re- meavit, qui in Ramatha civitate commorabatur, ei- que injusiitias filiorum omnes cxposuit. Et quia cum senex esset, et tempore jain dcfectus, rebus pneesse non polerat : suppiicabant eum alque roga- baut, ut aliquem eorum regem digeret, qui et con- tra principatum gentis haberet, et Palaestinos alDige- ret qui eis erant prioris ii justitiai debitores. > Jocl interpretatur incipicns, vel fuit />et. Abia intcrpre- tatur patcr Dominus, vel paicr fuit, Ucctc crgo qiii
D
et mausuetus ad eos venerat, recipere noluerunt, pcr cujus dominatiouem liberi, si malienl, fieri po- tuissent.
CAPUT IX. Sequilur ut supra. Saul ergo petitio interpretatur, qui fuit de stirpe Beiijamin, et filius Cis c filii Abiel , fiiii Seror, fiiii Bechoratb, filii Aphia. > £t haec nomina bene ex- primunt typum JudaM>rum. Benjamin quidem inter- pretatur filtus dextrce, Cis, durus vei vomitus viri^ vel vomens vir, Abiel, Pater meus Deus, Seror, par- wlu* sive turbulentus» £t Bechoralh intcrpretatiir primogenitus tuus. Qui ergo fuit primogenitus Dei, secundum id qiiod in propheta scriptuui est : « Filius primogenitus meus Lrael (Jer. xxxi), > et pater cjus Deus ; filiusfuit dcxtrje, quia sxpe per auxilium Do- mini coufortatus bostibus suis pncvaluit. Scd quia semper ingratus exstitit beneficiorum Dei, et durus cervice in biasphemiam erupit, dc maguo parvulus, et de placido turbulentus eficctus esi. Quod aotem unctus est in regem, imagiiiem Christiporiavit. Unde el I)eatus David, et ipse Christus nuncupalus, ail ad eum qui se finxerat Saul occidisse : c Quomodo Don timuisti injtcere manum tuam in Christum Do- mini ? (// Reg. i.) > Uiiicet quod et ab humcro sur- sum Saul superemiuebat omnibus, significat quia ca- put nostrum Christus sursum super uos csl, quein Pater su[>eroi|inem polestalem, ct onincm priih i[ia-
S7
COMMENT. IN LlBhOS IV
lum» ct super omnc nomen quoJ nominatur, exalla- A tum consedere secum fecit in coelestibus (Eph, ii). Nec non el hoc quod de Saul dicitur quod electus et Loiius esset, ct filiis Israel non esset eo meiior, ma- gis ad Cbristum pertinet quam ad ipsum Saul. De quo propkcta dicit ex pcrsona Domini : c Ecce puer meus eiectus, quem elegi, ponam supcr eum Spiri- tum meum , et judicium gentibus nuntiabit (I$a. XLii).> £t Jeremias ita dicit : c 0 re& gentium, tuum est enim decus inter cunctos sapientes gentium, et in universis regnis iilorum niillus est similistui(/er. \). I Et in psaimo : c Quoniam quis in nubibus xH;uabitur Domino, aut quis simiiis erit Deo inter fiiios Dei ? (PsaL lxxwiu.) > Quod autem Saul asi- naspatris sui Cis perditas qua!sivit,et in ilinere quo perrexit ad prophetamvenit, qui eumin regeni unxit, B significat quod Judxi stullitiain camalis seusus se- quentes, per erroris devia luxum istius mundi per- quirebant. (Asinus enim brutum et tuxuriosum est aniinai.) Qui ad propbetam venientes, hoc est, ad Moysen, inventas esse asinas ab eo audieraut, boc est, bona terrx comesuros esse didicerant, a quo eis unctionis oleum infusum,et regni gubernacuia futura praedicta sunt, in quibus fraires suos ad tenipus de luanibus hostium suorum eriperet. Quod auteni Samuel Saul in exceisum ducit, et ibi refectionem pneparat, significat Moysen ct omnes propbetas iioctrinis suis populum Hebneorum semper ad altiora provocasse, ut scienlia spirilali refecli, in cuimine virtutum consisterent, nec relal)erentur iii foveam viiiorum. Quod autem Samuei Sauii Videnlem qux- C reuti apparens iocutuslest, dicens :
(Cap* u.) c Ego simi Videns, ascende ante me in 4 excelsum, ut comedalis mecum hodie, et dimit- c tam te niane, et omuia qu£ sunt in corde tuo t indicatK) tibi, el de asinis quas perdidisti nudius-
• lerlius ne soiiicitus sis, quia invenke sunt, > etc. (Ex Hebr.) Erat iu corde Saui, sicut Hebnei tradunt, quod rex futunis esset, quia viderat per visum se in vcrtice arl)oris paimce coliocari. Quae visio signum regale erat.
CAPUT X. ^quilur ut supra, € Cumque abieris inde, et uitra trausieris, et ve-
• oeris ad quercum Thabor, invenient te ibi tres
c viri ascendentes ad Dominum iu Bethel. i Ubi Uy- ^ biri [ hi viri] causa oratiouis ibant in Bethel , Jacdb iapidem erexerat.
c Post hxc venies ad coUein Dei. > Coiiis Dei lo- cus erat ubi prophetx habitabant. '
c £t insiiiet in te Spiritus Domini, et prophetabis c cum eis, > etc. Prophetasse eum ibi Judiei dicunt de futuro sxcuio, de Gog et Magog, et de prxmiis >Ubtorum et poena inipionim.
c Quando ergo venerint signa hxc omnfa irbi, fac c quceeunque invenerit manus tua, quia Deiis tecum c est, > etc. Ac si diceret : His signis nosse pote- fis quia Deus te regem fore vokiit, et ideirco oiniiia i^MX libi agcnda siiot, regaliter ago, ct Deus tecum
REGUM. - LN UB. I. Sg
est. Quod autein signa qux pnedixerat Samuel SauU, cuncta ita evenerunt, et ipse Saul, pertransita quer- cu Thabor, qui mous est in niedio Galilaeae, campo mirse rolundilalis sublimis, et interpretatur veniens lumen , ad collem Domiiii perveuiens (ila ipse voca- tur locusob aliquoJ coilatum a [)oiiiino beneficium), prophetavil in medio prophetarum ibi consistentiuro, signiiicat quod Judxis oinnia quse de eis legislalor et prophclx pnedixerant, ita evenerunt,sive inprospe- ris, sive in adversis. Attamen ipsi iibros legis tenen- tesel propheiaium, quasi divinasse videntur, cum futura mybleria de Chrislo et Ecciesia in eis con- scripta lcgendo el pronuutiando proferre noscuntur. (Ex Uebra'o.) Quod autem de ipso Saul scriptum esi quod videnles eum oinnes qui eum noverant heri et nudiustertius quod esset cum prophelis et proplieta- ret, dixerunt ad invicein :
c Quxiiam res accidil lilio Cis ? Niim et Saul in c prophelis ? Respondil alius ad alterum dicens : £t c quis patereorum? Proptcrca versum eslin prover- c bium : Num el Saul inter prophctas ? > elc. Illud quod dicitur : c quis itater eorum ? > taiiler prola- tum est uc si d ceret : Quis major iiio in dignitate et in sapieuiia ? Optime enim poiest inter prophetas versari etpater eoruin, id est magisler, vocari,qui tam doclusel sapiens est. Pater euiui aliquandona- gister in Scripturis vocalur : sicut Eiiseus Eiiam pa- trem, id esl, uiagistruin vocat, dicens : c Pater mi, pater mi, currus Isracl et auriga ejus (IV Reg. ii). > Et in iibro Job Eliu ipsum Job patrem, hoc est^ ma- gistrutii vocat, hoc modo : Pater mi, proi)Ctur Job usqueud fineiu (Jub, xxxiv).
CAPLT XI.
BeUumNaasAmmonita; advcrsumJabesGalaadf quem Saul cum israelilis pugnans proslravii.
(Cap. XI.) c Post hxc ascendit Naas AmmonitcSr c et pugiiare ccepit adversum Jabes Galaad, > eie. Quid siguificat hoc factum quod Naas Ammonites io Iioc ferire cum Jabes Galaad voluit f(edus, ut erueret oinnium oculos dexiros, quatenus fierent opprobriuiD in universo Israel, nisi bellum h;iereticorum contra Ecclesiam ? Naas quip|)e interpretatur serpens. Am- inon, comprimens vel coangustaus, vel populus moero^ ris. Jabes interpretatur exs^ccata ; Gaiaad, acervus testimonii. Ergo Naas serpcns antiquus et princeps Ammonilaruui, hoc est, kcreticorum, qui bene po- pulus mccroris dicilur, quoniam gaudium Spiritus- sancti non Iiabent, disponit foedus cum populoEccfe- six, utcnial oninium oculos dextros, hocesl, visuni san£ et orthodoxie fidei auferat. Sic enim vult co» habere focderatos, ut sinistruni oculuin habenteSyea tanlum qiise prava sunt, sentiaut. SeJ exsiccala mens fidelium ab omnibus sordibus viiiormn .icer- vum teslimonii, hocest, scntcntias saiictarumScii- pturarum congerit , quatenns hosii nefaudissiino carum protectione muniii virililcr rcsisiere valcanl. Miltuntque in iiniversos tenninos Israel, hoc est, ad doctoies Ecclcsia» qni pr;usunt popuIis,quatenus sibi opom fcraut, ct sculum fidei contra hostcs ex ad-
S9 B. RABAM MALRI ARCHIlLt^. MOr.|]Nt. OPERUM PARS I.
Yeno opponant. Ho!cquc Saul, Spiritu Domim in- \ CAPUT XIII
40 '
stinctus, simBl cum Samuele propheia et sacerdote, recensuit populum, i et invenit de filiis israel tre- cenlauiiliia bellatorum, iriroram aoiem Juda triginta niillia. i . ^
f Etrecensuit eos.inquit, in Bezech. i {Ex HU- ronymo.) Bezech urbs esl rcgis Adonibezech» hodie- qiie du:e villx sunt nomin« Bezcch, vicinse sibi, in srplirao lapide a Ncapoli desceniienlibus Scythopo- liin. Besech interpretalur egtstas , et significare (ni fallor) polest paucitatcm electorum ; unde et ipsa Veritas ait : c Multi sunt vocali, pauci vero electi (Matth. xzii)k I Rex quoque noslcr Christus, qui est sacerdos et prophcta, congrcdi adversus hostes suos parans, de utroque populo roilites elegit Trinitatis
De eo quod Saul rex consfitutus ordinavit exercuum suum, et quod ipse Saul in o/ferendo holocaustum offendit Dominum, et quod Philisth(ri prohibuerunt arma fabricari in omni terra IsraeL
(Cap. XIII.) i^iiius erat Saul unius anni cum re- • gnare coDpisset. Duobusautem annis regnavitsu- « per IsraW. i Per anlicipalionem dixit de Isboseth filio SauL Dc quo et in sequenlibus ita scriptum est : < Quadraginta annorum erat Isboseth cuin regnaro cocpisset super Israel, et duobus aniiis regnavit. i Si ergo a morle lleli siinul onine tempus concIud.itur qno Samuel ei postea Saul Israel rexerat , inveniun- tur anni quadraginla,secundumChroiiicorum fidem^ usquead interfectionem Saul. IndepaictquodqTtando
liilc pncclaros, et bonorum acluum pcrfectione prjfc- B Saul (secnndum hanc computationem) regnare coe*
pit, (Hium habuit onius anni, hoc est primi anni ; qui^ posteaquam ille diem ultimumclausit, rcgnum Israel duobus annis tenuit, doncc, eo a latronibus occiso^ totum regnum simul ad David concessit. Sunl qui volunt de ipso Saul dictum accipcre, ut uiiius aiuii fuisset, cum regnare ccf^pissel, id est humilis, et mansuetiis, secundum id quod Psalmisia dicit : < Si non hnmillter sentiebam, sicut ablactatns siiper ma^^ trem suam (Psal. cxxx) ; i duobus autem annis re- gnaverit, id est, ri(e regnum tenuerit, quod in princi» pio regni sui eum fecisse constat. Sed posiqiiam pcr inobedientiani a Deo deserlus est, et Spiritus c^us abeo recessil, licet poteslatem leniierit, jam non rc- gimen iinpendcre, sedmagistyrannicamvitam duccre C visiis est. < Eierant cumSauI duomillia m Machmas,
< et in monte Bcihel. millc autem cum Jonatha iii Ga-
< baa Bcnjamin. i (Ex Hieronymo.) Machinflshiicns- que vicus grandis ostenditur in finibus iEiix, anli- quum nomen retincns, ocio ab ea millibus dislans, juxta villam Rama , et interprctatur humilitas. Ga- baath in tribu Beigamin, urbseslPhinees, filii Elea- zar, ubi sepultus ipse Eleazar. Est autem nunc Ca^ - baaih villa in duodecimo lapide Eleutheropoleos, ubi et sepulcrum propbetae H^bacuc ostcnditur. Gahaalh intcrprelalur collis patruelis, Ben» tria millia Israelitarum elccta sunt ad pugnanduni contra PhiIisthaH)S, quia si solummodo apti sunt ad spiri- talom roilitiam, ut pugnent contra hostes Ecclesiic, qui Trinitatis fidem perfeclam habent, in qua supc-
*^ riores hostibus suis resistere possunt. (Ex Hebrao,) In boc ergo quod scriplor historix, ubi de pnclio Saul contra Philisthueos commcmorat, suhsequiiur, dicens^ < Quod cum vidisscnt viri Isiael se iii arr to
< posilos (afiliclus est cniin pq)uhis), absconderunt
< se in speluncis, et in abditis, iii potris quoque ct
< antris, et ui cisteruis. Ilebru^ autcm transicniiit
< Jordauem, in tcrraro Gad et Galaad , i qua*siio non indigna oboritur. Si se enim abscondit Israei in pr%fatis locis, quid est quod ait : < Hebra!i aulcin transicrunt Jordanem ? i Quod itasolvitur. \b::cnn iis enim quibusdam Israelitis, qni Saiil et pupulum qui cum eo cral reliquerant, quaedam pars iiloniui, qui hic llcbnri vocanlur, timorc pcrtcrriti dLfcce-
cipuos ; hostes suos fugat, et perculit cos gladio Spi- ritus, a inane illucescentis fidei usque dum lumen scieiitix, et ardorem charitaiis pcr totam urbem Ec- clesix diffundat. Undc et bene scriptum cst quod illi qui rcsidui fucrant de hac clade, dispersi sunt, ita ut non reiinquerentur ex eis duo pariter, quia pra- vorum congregatio cum veicV dilectionis copula et A.lei unitate non Jungitur, ab invicem per dissensio- ncin separantur> et incerti et instabilcs facti, per di*- vini examiiiis potentiam, sicut in animo ita et in corpore sejuncti, ab invicem ubique di^rgentur. Hinc Prophela ad Dominum dixit : < Ecce inimici tul, Domine, peribunt ct dispergenCur omnes qui operan- tur iniquitatem (Psai. xci). i
CAPUT XII.
Sequitur ut supra,
Quod autem in verbis Samnel qu» locutus est ad |H)puluin, increpans eos de iniqua electione regis terreni, cum haberent ipsum Dominum regcm, addi- tum est :
(Cap. XII.) < Et misit, inquit, Dominus Jerobaal,
< et Bedan, et Barach, et Jephthe, et Samuel, et f cruit vos de manu inimicorum vesirorum per cir- « riiitum, ct habitastis confidenter, i etc. Jcrobaal Ipsuin nominat,quialio nomine in libro Judicum Ge- deon esl nominatus, ctBcdan ipse est Sanison fortis- simus ; de quo in pra^dicto libro refertur quod Israel coiitra Philistbiim dcfciiderel»
< Et clamavit Samuel ad Dominum, el dcditDo-
< minus voccs ct pluvias in dic illa, i etc. Iste Sa- niucl, quem, invocatonomine Domini, cxaudivitDeus, in teinpore niesbis pluviain impetravit. (Ex Isi- doro,) Plus ia cuim in sacris Scripturis vcrba sunt Evangelii sivc legis, siciil Moyscs (iixil : < Exspectc^ iiir KJcut pluvia elotiniuui mcuiu, et desccndaiit sicut ros verba iiiea (Oew/. xxxii). i Manc igilur pluviam ueuit mundo Chrislus in tcmpore mcssis, id cst, quaiido geutescolligi oportebat : ut sicut frumcntuiti iii horreis, sic intra Ecdeslae sinum gcntcs cougre- gareutur.
l\ tOMMENT. W UBROS IV
ruut a Saiil ela viiis qui oiim eo eraiil, eldosccn- A dcrunt in eastra Philisthiini. Qnom locuin ad icitel' genduni clarius ct uianireslius scqueutia deinon- strant in eo loco ubi ail : c Sed et Hebrri qyi Ukc- f Rint cum Philisthiim heri ct nudiustertius asccn- c deramque cum eis in castris, reversi sunl ut es- c sent cum Israel, qai erant cnmSaul etloKatban. » Onnes ergo Israelitae qui se absconderant in monte Kphraim, audientes quod fccissent Philistbiim, to- ciaverunt se cum sois in praelio.
c Ciiiiique adbttc esset Sanl in Galgala, universns 1 populiis perterritns esl, qui scquebatur eum,el ex- c spectavit septem diebus juKta placitum SiimueKs, « ei non veoil Samuel in Galgala. Dilapsnsqne est fl popnlus ab eo. Ait ergo Saul : Afferte mihi hoK)- c causlum, et pacific^, ei obtuiit holocaustum, i etc. B Videtur quibusdam inoulpabiliter Sdiul ebtulisse ho- locausUim, cum Sainuel ab eo exspectatns juxta placitum septeoi dierum non veneril. Quod qui hunc locum beiie distinxerit, inveniet eum non immerito culpatum fuisse et inoliedientix redargutum. Loco« autcni bic apud Udftra»s ita diatinguitur : c El de- «cendes aiae me in Galgab , ego quippe descendani ad lc. > £t postea infertur : c Ad offerendts oblalio- c aes, et immolandas victimas paciflcss septem di«« « bus exspeclabis, donec vemani ad te, et ostendam c tibi qwc facias. » Non ergo Samuel soum praest»- lari advenium Sauii septem dierum tempore pnec^ pit t scd ad ofiereodas oblaiiones, el iounolandas viciimas paciticas se ab eo eisdeni septem diebus voluii exspectari. Quod ille nequaquam iecit; el ideo C loeriio culpatur, et stuUitiaB elogio denotalur. (Ex Augustino.) Quod aulem Saul mandatiuB Domiiii Iraiisgrcdieuli Saniuei ita dixisse legitur : c Slulte t egisli, nec custodisii mandata Domini Doi loi quas 1 prj^epit libi. Quod si non fccisses, jam nunc pne- I parasset Doiiiiiius regoum tuiun super Israei in c seuipilernum. Sed nequaquam regnuin tuiun uUra c cuiisurgcl. Quaesivit Dominus sibi virum juxta c^t c suuin , et pr;ecepii ei Domiuus ui essei du& super c pc^ulum suuni, eo quod noo servaveris quae prx- c cepil Doir.inus;i iion sic accipicndum est ac si ipsuni Saulcni Deus in Kteruum paraveril rcgiialu- rum, ct hoc postea nolucrit servare peccanii : iieque eaiin cum peccaturum osse nesciebai, sed pnepara- verat rogiiuin ejus, iu quo figura regni essei a^icrui. ^ Idco orgo addidit : < Et nunc regnum luum iioo stabii tibi. » Slelil ergo et stabit quod io illo signiiicatuui est. Sed uoii liinc slabit, quia non in asiernum ipse tucrat regiiaturus, nec progeuies qjus : ui salleiu per ptisu^rus, alteruin alteri sucecdeutes, videreiui: iiu- plcri, quod dicluin csi, c in aitcrnuiu, > etc.
c Et qu:erit, inquit, Dominus sibi hominem, > elc. Sive David, sive ipsum Mcdiatorem sigiiificans Te- slaiuenti Novi, qui figurabatur in chrismate eliain in quo uuctus est ipse David ct progenies cjus; non auiem quasi ncscial ubi sit, ita sibi hoinioem Deus qiia.'rit : sed per boniiiiein, inore hoininum loquilur, qiii;i el sic Io<iiiendo nos quxril. Non solum enim TiTnoL. CiX.
RECIM. - IN Un. I. li
Dco Patri , venini ipsi quo^jue Liiigenito ejus, qiii venit qua»rore qiiod perierat, usque adeo jam eranius noti, ut ni ipso essemus electi anlc constituttonein mnndi. Quxret sibi ergo, dixit, suum liabebit. Unde in Latina lingita hoc vcrbum accipit pncpositioneni, el adquirUj dicilur ; quod satis apcrtum est quid si- guificet, qnanquam et sinc addilamento prxpositio- nis, quarerCf intelligalur, acquirere, cx quo liicra vo^nlur ct qusestus.
t Porro faler ferrarius non inveniebalur in omni c terra Israd. Caverant enim Philisihiim ne forle < facerent Ilcbraiis gladium et lanceam, i etc. Quod autem Philisthxi , quo facilius Ilebraeos posscnt su- perare, prohibuerunt ne faber ferrarius esset in omni lerra Israd, ne forte faccrciit gladium aol lao- ceam, significat quod diabolus partim per pnganos, partim pcr baireticos, partim per falsos Christianos probibere siudet ne sint doclores in Kcclcsia qui, spi-^ ritualia arma fabricantes, accoinmodent pugnantibiis Chrisiianis. Pagani enim (ut in blstoriis leginius) prohlbnerunt ne Ghristiani liberalibos stodiis, qiiai illi pro maximo duceb:int, imbnercntur. H»rcticos sittiliter legimus persuastsse prmcipibos gentlum uc ealholic» fidei defensores In exsilinm tniderenl, quo flicilias plebem pastore destilutam a vcrilatc avcr- lere posscnl. Nunc eiiam idem hestis antiquos simi t nodo in pacc Ecclesiae eos qui populis praesoni^ qnoscunque potesl, ab instantia emdltionis averler.f sataglt, ne snbdiiis dogma veriutis impendanl, qiia- tenns illos incaatos lenius decipere possit. c Per invidiam enim diaboli niors introivii in totmn orbem terramm {Saj>» ii). > Imitantur eom eoim qui sunt ex parte ejus. Unde el duplid reatu diabolus con- stringitur, hoc est superbix et invidi» : superbiT, qua ipse cecidit; invidi», qna aUos dqicere conten- dit. Pbilisfhiim enim interpretantar duplex ruinn, eC Hebnei, trameuntes. c Non enim hic habemus t*o- mnm manentcm, sed aNcriiam reqoirimos in eodis {Hebr. xni). i
CAPOT XIY.
Quod Saul dimieaturui advenue PkilisthHm mnherso exercitui indixit jejtmium, quod Janatha$ ignorans per gustationem nteUis (regit ^ el ob koc vix preci- bus populi a nece liberatus est.
Inlerca Saul, diim pi?rgercl dimicaturus adversns Phiiislbiim, iodixil cuncto exerdloi jejunium, qm- iisqoe reverlereulur a pradio. Sed Jonatbas filiiis <^us, super faciem agn mel videns, c extendil sum- milaiew virg«, et inlinxil in favum meilis, ct gusla- vil, ei iUumiuaii suol ocuU ejus, i etc. (Ex Isidoro.) Non utique ad videiidum iUununali , qui ante vide- bal; sed ad discernendum, qnia vetila teligerat. Tunc enim casus iUe, sicul el Adain, fecit illuin al- tentum, reddidiique confusum. Quo facto iiiiNietur omnes Ulecebras voluptatuin in s;cculo deberc cou- lemnerc is qui Deo nitilur niilitare, ct Spirilus san- cti paniccps jara faclus, spiritalibuscaslris se inscrii pugnalurus. Quod bcne Jonalhie iiomen exprinilU
C7 B. RABANi MAURI ARCIIIEP. MOGUNT. OPERUM PARS I.
LiierpraalHr caiui, columbijp donum^ vel donum Do- \ CAPUT XY.
44
miuL Rccle qitldem Ulc columbis vel Domini donum dicilur, qui, gralia Spirilus sancti acccpta, mundi paral spernerc iilccebras. Nou eolni potesl conlra Allopbylos spiritales, id cst adversus principes tene- brarum, virilibos aiiimis incurrerc, qui adhuc hujus niundi negligit dulcedinem decFinare : c Mel enim distillant labia meretricis (Prov. v)^> boc est volu- ptas carnAlis delectationem ingerit illicium^ de qusk puutur (juxu nijsticos iateliectus) hunc gustasse Jonatham» el sorte deprehensum vix populi precibus Gberatuiki. Unde manireste patet indigere illum qui voluptatibus alque illecebris mundi superatur, san- ctorum suflVagiiseirraternis oratlonibus, quia quanto msjore protervia contra unanime consilium ecclo*
De bello quod Saul prwcepto Domini conira Amalet gessity ubi Dominum offendit per inobedientiam^ eo fuod non disperdidit totum Amalec cnm omni iub- Miatuia propter cupiditatem; unde Domimu eum exprobravii ei per prophelam increpajoit,
(Cap. jlv.) c Ei dixit Samuel ad Saul : Me misil c Dominus ul ungcrem te in regem super Israel po- € puUini cjus. Nunc erga audi vocem Domini. Ha^r
< dicil Dominus excrciluum : Recensui: quaecunque
< fecit Amalec Israeii, quomodo restititei in via, cuiu i ascendttrel de i£gyplo; nunc ergo vade et percute c Amalec» et dcmolire uuiversa ejn&: nou parcas ei>
< sed interfice a viro usque ad mulierem et parvulum t atque bictantem, bovem et ovem, camekim et asir c mun. f Ideo autem-jumenU Amalec Dominus jubet
siasticac reguli refragaftis est, Unto majpre eget B ^^ii^^ ^^ ^ l„ jm„cniis eijus memoria fierei
auxilio plurimorum : ut cyii suo meriio sahrarl non |H}tesl, aliorum devotis precibus reconcifiatus ab iiisunte periculo liberetur.
(Cap. XIV.) c Defatigalusesl populus-nimis,.et ver- 4 sus ad praedam, tulit oves, el boves, et vitulos, et
< macUverunt in terra, comeditque populua cum c sanguine. Nuntiaverunt autem Saul, dtcenles quod c popului peccasset Domino, comedentet cum san- c. guine. Qui alt : pnevaricati estis, volvite ad me c jam nuuc saxum gjrande. £t dixit Saul : Dispergi- c mini in vulgus, et diciU ei&uLadducat ad me unus-
< quisque bovem suum et arietem^et occidile super
< istud, et vescimiui, et non peccalHtis^Domino oo^
Domiuus eiiim dixerat se deleturum memoriam Ama- lec de sub cobIo. Idcireo praBcipitur Sauli ut eum penitus ab homine usque ad jumenU delevet. Et qiiia «jus memoria, id est Amalec, penitu» deleu non fuit, Saulis peccatum et inobedientia exstitit in caus:»; De quo Amalec iu in libro^ DeoUronemii dieitur : c Memeuto qiue fecerit tibi Amalcc io via , quaiido egredi^ris de iEgypto, quomodo oecarrerit tibi, ct eitremoe agmiais tui, qui lassi residebant , cecidc- rit {Deut, xxv). > Lassos hic iicbra^ imniundos se** eunduni legem extra castra maiieMtes inielligunt : quos cecidisse Amalecitae dicuntur, quia (sicut ipst tradunt) eorum circumcisionem amputaveruiii et iii
c medentes cum sanguine. Adduxit iuqne omnis ^ aubsannationem Dei, in eoelnm projeceniut.
c populus, unusquisque bovem in manu sua, usque < ad noctem, et occiderunt ibi, > etc. Peccasse Do- niino et comedisse eum sanguine dicuntur^ qjua ma- cutbi victimi& non obtuleruut ad sanctuarium sacer- dotibus, juxu legis pjraeceptum, adipem et sanguinem,. cum videlioet sanctuarium secum haberent. Quando loGua sanctuarii procul fuerat, jubebatur sanguia victimarum fundl in terram,.de his videlicet victimia quas ad suos esus praeparabant. Quando vero san- ctuarium praesens erat, sanguis hostiarum super al- Ure Domiiii jubebatnr fiindi, sicut est illud in libro Ikuteronomii : Sanguioem bostianim tuarum fundes in aluri, camibus autem ipee vesceris (Deui. xii>4 » qnod pnefatus popnliis non fedt, et idcirco didtur
< Dixitque Saul Cinsco, Abile, recedtie aique de^
< scendite, ne forte iiivoham ie euin eo. Tu enin' c fecisti raisericordiam cum omnibu» filils Israel »
< cum ascendercnt de i£g)'pto, > etc. Cinaeus ipsc esiJetbre, cognatns Moysi,de cujus genere eranr Cinaei, qui descenderant ad Amalec et babilabant euui eo, qut utique comm consanguineus erai» ct haereditatem In ejus terra habebat. Misericordiam vero Cinxus cum fillls Israel fecisse dicitur, sive quia Moysen fovit in terra Madian, sive quia consi lium dedit Moysi quaHler imiltitudinem populi gii^ bernaret.
Iniit ex pnecepto Domini Saul praelium adversum Amalcc; inlerfectisqne cunctis hostibus, pcpcrcit
Doiiiino pcccasse,et cum sanguine dicitur comedisse. j^ ^^^^ ^^ ^g^ y^^i^. disperdere omnia ju\U manda-
Sequitur.
< JEldificavit autem Saul' alure Domino, > etc. Tniic prunum eoepit aedificare alure Domiiio. Quae- renduin itaque, ciuaantea legaiiir aedificasse altare, i|uaudo a SanMiele increpatus esi, cur hic dicatur : < Tunc primum coepit aediilcare alUre Domino? y /EdilieaMe itaque antea legitur alure, sed quia in- obedlcnier illad aediftcavii, non Domino aedificasse iutelligitur. Hic auiein quia obedienter et recrte illiid iMdificavit , Domino sedtficasse perhibetur.
ium Domini. Irascitiirque pro boc ei Doniinus, ct venit Samuel post lia;c ad Saul, ei increpavit eum pro hoc facto dicens :
c Nonne cum parvulus esses in ocuKs tuis , caput- c in tribubus Israel factus es ,. unxiique te Dominus c in regem super hrael? i ctc. Quid per increpatio- uem Dominicx vocis, ntsi superbia elhti regis abji- cilur? Qnod ad corrcctionem soam poterit salubriter quisque convcrtere qui prxlatus est. Cum ergo Suul parvulum se in suis oculis aestimaret , caput in tri- bubus Israel facius cst; scd fultus teinporaU poten- tia, jam se parvulum non videbat Cxtcroruro nani- que comparaiioni se pra;fercns, quia olas cuiiciis
4r,
CX)MMENT. IN LIBROS IV REGUM. — IN LIB. I.
46
poleral, niagntim fee prae oiimibiis c^eslim^ibat. Miro A ^ Patrijj voluntatem facil, eos q«i ad se ▼eniuiii,
aulcm modo cuni apud se panrulus , apud Dominum
niagiiiis ; cum vero apud se magnus apparuit, apud
IloniinHm parvulus fuit. Plerumque ergo dum ex
siibjeclonim aflluentia aniiuus inflaUir, Ib Imum
ftuperbiae, ipso poteuti» fastigio lenocioanle, cor-
mmpitur. Quain videiicet potenliam bene regit, qui
ei tenere iliam noverit et impugnare. Bene hanc
regit^ qui scit per illam super culpas erigi , scit in
ilb cum oaeteris «qualitale compoai. Uumana etesim
niens pierumque extoliitur, etiam cum nulia pote-
siate fulcitur ; quanto magis in altum sc erigil, cum
se ei etiam potestas adjungiti Quam tamen potesta-
lem certe dispeusat, qui soUicite noverit sumere cx
Uia quod adjuvet^ et expugnare quod teutat, et aequa-
forasnon ejfcit, quia dnm exemplo sbo lit»s oltedieii- tlae suhjicit, viam iiobls egressionis daodit. ili:.c ruTSum ait : c Non possum ego a me facere qni:l- quam; sed sicut audio, judico {ioan.y),» Nobii quippe obedienlia usque ad mortem servanda pnc* cipitur. Ipse autem, si sicnt andit, Judicat, ttinc quo- que obediet, cum judex vencrit. Ne igitur nobis ttsque ad pracsentis vit» tcrraiRom obedleiitia labo- riosa appareat , Redcmptor noster Jttdicat,qui hanc, etiam cuin judex x-cnerit, senrat. Quid ergo minrm si peccalor homo ohedientia: in praeaentis vit» bre- vitate se sul jicit, quaodo hanc Mediator Dd et ho- minum, et cuin obedientes remunerat, Bon rdinquit* Sciendum vcro est nunquara per obedientiam mahini
leia secum caeteris cernere, et Umcn se peccaniibus R fieri. Aliquando autem debet per obedientiam bonnm
zelo ullicnis anteferre. Scriptum namque est : c Du- cein te constitnerunt, noli extoUi , sed esto in illis quasi unus ex illis (Ecctu xxxii). lUoque excusaote quod omnia scrvaverit, juxta quod sibi pncceptum fueral, atque dkente :
c Audivi vocem Domini , et ambulavi in via per € quam rae misit Dominus, et adduxi Agag regera 1 Amelec, et Amalec inlerfeci. Tulit autem populus € de praeda oves et boves, primitias eorura quse caesa c suni, ut imiiiolet Doniino Deo suo in Galgalis. Ait c Samuel : Nunquid vult Dominus holocausta et vi- c ctinus, et non potius ut obediatur voci Domini ? f Melior est enim obedicntia quara victioue, et au-
scuitare magis quam offerre adipem arietum. Quo-
quod agitur intermitti. Neque enim mala in para^ diso arbor exstitit, quam Deus homini, ne contiuge- ret , intcrdixit ; sed iit per melius obedieati» meri*^ tum honio bene conditus cresceret, dignum luerat nl bunc etiam a bono problberet, qoatenus tanto verius hoc quod ageret virtus esset, quanto et a bono ces* saiis auciori suo se subditum humiHtas exhiberet« Sed notandum quod iilic dicitur : < Ex omni ligmi paradisi edite, de ligno autem scientiae boni ec maK iie tetigeritis (Gen. ii). » Qui enira a bono qvolibec subjectos vetat, necesso est ut rauha concedat no obedieotis mens funditus intereat, si abonis omnibus peiiitus repulsa jf^unat. Omnes autem paradisi ar- bores ad esum Dominus concessit , cum ab nna pnH
€ uiam quasi peccatum ariolaodi est repugnare, et C hibuit, ut creaturam suam, quam aolebat exstingui,
€ qiiasi sceius idololatriae nolie acquiescere. > (Es Auguuino.) Obedicniia victimis jure praeponitur, quia per victimas aliciia caro, per obedientiam vero voluntas propria mactatur. Tanto igitur quisque Deum citius placat, quanlo ante ejus oculos, repressa arbitrii sui superbia, gladio praecepti se immobt. Quoniam conira arioiandi peccatum inobedientia dicitur, ut quanta sit virtus obedientia demonstre- tur, ex adverso ergo melius osteoditur quid de ejus laude sentiatur. Si enim quasi peccatum ariolandi est r«pogoare, sola est quae iidei meritum possidet, sive qua ^uisquc lofidelis coovincitur, etiamsi (i Jelis esse videatur. Hinc per Salomonem in osleosioiie ohedientiae dicitur : c Yir obedieos loquitur victorias
sed provehi , tanto facilius ab mia restrtugeret , quaoto ad cuoctas latius relaxaret. Sed quia' non* nunquam nobis hujus mundi prospera, noonuoquam vero jubeotur adver8a,a('iendum summopere est quotl obedientia aliquando si de suo aliquid kal)eat, nuNa est; aliquando si de suo aiiquid non baiieat, minima. Nam cum htuus rouiidi successus praecipitor, com locus superior imperatur, is qui ad percipienda hac obcdit, obedientiae sibi virtutem evacuat si ad kttc ellam cx proprio desiderio anhelat. Neque enim sa sub obedientia dirigit, qui ad percipienda kiyus vitae prospcra liliidini propriae ambitionis servit. Rursum cum mundi dcspectus praecipitur, cum probra adi- pisci et coDlumelix jubeotur, oisi haec et ex semetipso
(Prov. xxi). > Yir quippc obcdieos loquilur viclo- D animusappctat, obedieutiae sibi meritum minuit, qai
rias, quta duui alieo^ie voci humiliter subdimur, oos- uietipsos in oorde superamus; hioc io Evangeiio Vcritas dicil : c Eum qui venit ad me non ejiciam f<»ras , quia de coeio d<'scendi , noo ut faciam vo- liintatcm mcam, sed voluntatem ejus qui misit iiic (Joan. vi). > Quid enim , si suam facerct , c-os qui ad se vciiiunt repulissel? Quis autem iithciat quod voluntas Filii a Palris volunlate noo discrcpel? Sed quoniam primus homo, qui suam voluntatem facere voluit, a gaudio pamdisi exivit; secundus ad rcdcmptionem hominuin veniens , diim voliintatem se Palris , et non suam facere ostendit, p<T!iianerc nos iiitus docuit. Cum igilur non suani.
ad ea qux in bac vita despecta sunt invitos nolens- que dcscendit. Ad detrimentura quippe obedientia ducitur, cum mcnlem ad suscipienda probra imjus saeculi nequaquam ex parte aiiqua etiam sua vota comitantur. Debet ergo obedientia et i» adversis ex suo aliquid habere, et rursum in prosperis ex suo aliquid oninimodo non habere : quatenus et in adver- sas lanto sil gloriosior, quauto divino ordioe etiam ex desiilerio jungitur; et in prosperis taoto sit ve- rior, quanto a pra^seuti ipsa, quam divinitus pcrvi- pit, gloria funditus iotcrea separatur.
c Dixilque Saul ad Saniucl : Peccavi, quia prae> c varicalus sum serttioiicui Doaiitii , et vcrba tua»
*7 IJ. RARAM MiVlRI ARCIIIEP. MOGUNT. OPERUM PARS I. 18
« liiucns popiiluiu, cl olieilicns voci corum. Sed nunc A w^ ainissurus, Chrislo Jcsu Domino noslro per No-
t porla , quacao , peccaium meum , ct revertere me- 4 cnm, ui adorem I>ominum. Et ail Sarouel ad Saul : 1 Noii revcrlar tccum, quia projecisti sermonem Do- • mini; ct prcjccit te Domiims ne sis rex super t IsraeL > Corripit propheta regem pro inobedientia qua Domiiii inaadatum explcre non curavit , praedi- cilque eum regnum amissunim , quia certiludinem maiidatorum Dei sequi noluit. Et merito itle de po- tesuiis culmine abjicitur, qui rite rcgnum tenere ne- seit. Ipse enim rcgimen rite tenet , qui se superiori per humilitatem ad obediendum subjicit, et iiiferiori per aucloriuitem ad doccndum anteponit. Si enim Saul Dei maudatis obediret, rile populo prxesset. < Et couvar&ufl est Samuel ut abirct , iile aulem
vura Testamentum non camaliter, sed spiritaliter regnaturo. De quo dum dlcitur : « Et dabit illud proximo tuo, > ad camis cognationem id refertur. Ex l>rael enim Cbristus secundnm camem, unde cl Saul. Quod vero addilum est, c bouo super te, > po- test quidem inteUigi, c meliori te; i nam et quidani sic sunt interpretati. Sed melius sic accipitur, « bono supcr te, I ut quia ille bonos est , idco sil super le, Juxta iUud aliud prophelicum : < Donec ponam oin- nes inimicos tuos suh pedibus luis (Psal, cix), > iu quibus est et Israel, cui suo persccutori re^niim ahs- tulit Chrisius, quainvis fuerit illic el « Israelita, iu quo dolus non erat {Joan. i), > quoddam frumcntuni qiiasi ilLiriim palearum. Nam ulique imfe erant apo-
t apprebendit summitalem pallii ejus, qii» et scissa B gioK , inde lot martyres , quorum primus Stephanus
« est. Et ait ad eum Samucl : Scidit Dominus re-
« gimm Israel a te hodie » et tradidit illud proximo
• tuo meliori te. > Nota mysierium , quod siciit in
passione Dontiai pontifex vcstimentum scidit {Matth.
JULM ) , iu ex rex Saul vestem prophctx nunc scin-
(iere describitur. Per utramque enim potestatem, et
regalem videUcet ac sacerdotalem, scissio vestimen-
turum (acta cst : ut demonstretur stabilitatem regni
aeu sacerdotii in populo Judaeorum fieri non posse,
qui verum regem et saccrdotem ad se venientem,
Doiuinum vi^lelicet Christum» recipere nohierunt.
« Porro triumphator in Israel non parcet et posni- « tiidinc non flectetur. Neque enim homo est ut agat
(Act, vii) ; inde tot Ecclesise, quas npnstolus Pauliis commeroorat, in conversione magnificautcs Domi- nam. De qua re non dubito iiitelligcnduro quod sc- quitur, « Et dividetur Isracl in dno. > In Israel sci- Ucet iniinicum Chrislo, et Israel adha^rentem Chri- sto; in Israel ad ancillam, et Israel ad Iil»ernm pertinentem. Nam isla duo genera primum simul erant, velut Abraham adhuc adhxrct ancillae , done<*. sterilis per Christi gratiam fecundata damartt : < Ejice anciUam et filium cjus (Gen, xxi). > Proptor peccatum quidcm Salomonis, regnante filio ejus Ro- boam, scimus Israel in duo fuisse divisum, alque rla perseverasse, habcntibus singulis partibus reges suos.
IMeiiiteutjam, etc. > Triumphator hi Israel Domiiius p donec iUa gens tota a Chaklaiis esset ingenti vasta
est» ctti omnis victoria recte ascribitur, quia muta- bUis non cst, sed secundum justitiam et veriutem ittiiversa dijudicat. Notandum autem quod alia editio haliet : « Non reverUr, inquit Samuel, tecum, quia « sprevisli verbum Domini , et spernit te Dominus, •• ne sis rex super Israel. Et convertit Samiiei facicm « suam ut abiret, et tenuit Saul pinnulam diploidis, » oi disrupit eam. Et dixit ad eum Samuel : Disrupit » Dominus regnnm Israel dc mann tua hodie , et da- f bit proximo tuo bono super te. Et dividetur Israc! « iu duo, et non convertetur, neque pccnitchit eum, « quoniara non est sicut homo , ut iKBniteat euro ; « ipse minalur, et non permanet. > (Ex Augustino,) i^ cui dicitur : « Spernit tc Domiiius , ne sis rex
tione subversa atque translata. Sed hoc quid ad Saulem^ cum, si ule aUquod comminandum esset, ipsi David potius fuerit comminandum, cujiis eral filius Salomon? Postremo nunc iuter se gens Ilcbnea divisa non cst, sed indiflerenter in ejusdero crroris societale dispersa per terras. Divisio vero illa, quani Dcus sub persona Saulis iilius regni et populi figu- ram gcrentis cidcm regno populoifue minatus cst, aetcma atque immutabilis significata est. Per hoc adjunctum est : « Et non convertetur, neque poDni- tebit eum, quoniam non est sicot homo, ut p(euitoat eum : ipse minatur et pcrroanet ; > id cst, homo mi- natur, ct non perroanet; non autem Deus, quemnoi pceiiitct sicut hominem. Ubi enim Icgitur quod pa*-
siiper Israel, et dismpit Dominus regnnro ab Israel ^. nitcat euro , mutatio remro significatur, iraroutabili
de manu tua hodie, » quadraginta regiiavil annis su- |)cr Israel, tanto scilicet teroporis spalio, quanto et ipse David, et audivit hoc primo tempore regni sui ; iiiteUigamus ideo dictum quia nullns de ejus slirpe fuerat regnaturus, et respiciamns ad stirpem David, unde exortus est secimdum carncm « Mediator Dei ot hominum , et Uomo Christus Jesus (/ Thn. ii). > Non auUm in Scriptura , quod in plerisque Latinis codicibus, legitur : « Dismpit Dominus regnum Isracl de manu tiia ; > sed sicut a nobis positum est iuven- tiim in Gnecis : « Disrupit Doininus i^cgnum ah Israel do manu tiia, i et iniclligalur, t dc manu tua, > quod cst, « ab Israel. > P<ptili quoquc Israel personam (ij;urule gerebat homo iste. qui populus regnum fue-
pnesrientia mancnle divina. Ubi ergo non poenilcre dicitur, non muUre inteUigitur. Prorsus iiisolubileui vidcmus per hxc verba proIaUiro divinitus fuisse senlcntiam de ista divisioiie popuU Israel et omniiio pcrpctuam. Quicunque cniro ad Christum transie- rant, vcl transcunt, vcl transibunt, inde non erant, inde sccundum Dei prjescientiam, non secunduin ge* neris huroani unaro earodcinque naturam. Prorsus quicunquc ex Israclitis adhxrentes Christo pcrsevc^ rant in illo , nunquaro erunt curo Israclitis qui ejus inimici usque in finem viUe hujus esse persistunt ; sed in uivisionc qux hic pncnmitiaU cst, pcrpcluo perinaiiebunt.
f Dixitqnc Samuel : Adihicite ad me Agag regciu
id COMMENT. IN LIBROS IV R£Gt3M. — IM UB. f. M
c Anuilec. Et obUUis esi ei Agag pingutwiinos. Et A malu&; si malus, cur Doniitti dicatur? Mu!C acDiMtia
t diiit Agag : Siccine separat nos amara mors? £t « ait Samoel : Sicut fecit atsque liberis mulieres 4 giadius tuus, sic absque lii)eris erit inter mulieres c mater lua. In frasta concidit Samuel Agag coram c Domino in Galgaiis , > etc. Qoando legunt quidam in Scripturis quod sancti nolli hostium parcant, e(B- ciunlur crudeles ; et humanum sanguinem sitieules» dicunt : Quia et josti ita percusserunt faostes, ut non relinquereturabeis qui salvus fieret. Et non inteUi« gunt in his rerbis obumbrari mysteria ; et hoc nobis oiagis indicari , ut pugnantes adyersus vitia , nuHufli pcnitus ex his relinquere debeamus, sed omnia inle- rimere. Nam si peperoerimus , sdre deliemui repo- tari nobis in colpa, sicut reputatum est Saul, qui ¥i-
duobiis verbis comprehensa est, el io Dco potettea josta, et in diabolo potestas tnjusta. Nam idem en sptritus malus per nequissiniam voiuntal^, et idem spiritus Domini per acceptam juatissimam potcsia* tcm. Unde ergo spiritus Domini appeliator diabo- lus? propter ministerium ; quia omntbus etiam spi^ ritibiis maiis l>ene utitur Deus , yoI ad damnalkMiem quorumdam , vel ad emendationom, ¥el ad protmlin- nem. Et quamvis malignitas a Dee non tii, ptrttttat tameo, nisi a Deo, non esl (Ex GregiMrio.) sicut an- tiquus bumani generis inimicus , quia licel alDtclao- nem justorum sempor appetai» tamen si ab auctorc nostro potestatem noii accipit, ad tenlallonia artica* ium nuUatenus convalesdt. Unde el omnis volunias
vum servaverat regem Amaiec. Qtiomodo enim qoia- ' diaboli injusu est ; et tamen, permlltente Deo,
que justns manebitt si adhuc aliquid peccati in semetipso servaverit , sicut Saul? At vero sancti in figura SamoeUs ita saeviunt super hosles suos, id eat. siiper vilia peecatorom , ut non permitlant relinqoi aliquod peccatum impunitum.
CAPUT XVI. Quod^ Sante reprobato, electus est per Samuetem Da"
tid in regem , et piod ipte Davm eoram Saule fwr
rente eitkara eanebat.
(Cap. ivi ) c Diiitqoe Dominos ad Samodem : c Usqoeqno lo higea Saul, cum ego prqjecerim eomy c ne regael soper Israel? Imple corau tnum oleo, el
veni et raittam ad Isai Bethlebemiiem, providi enim
potestas justa. Ex se caim ientare quoalibei iiijuaie appetit, aed eos qui teotandi sunt, et proot tentandi sunt, non nisi tentare Deus juste permittit. Bene ergo nonc dicitur : c Spiritus Domini malus exa|(ital te. i Ecce unus idemque spiritus el Domini appeUalur el malus : Domini videUcet per licentiam poleslatis jo* stae, malus autem per desiderium volontalis injosl». {Ex Ifidoro.) Sic el aUbi dictum est etiam (/ he§. xxvi) : c Sopor Domini , i qui occopaverat mitilea cjoadem Saul, cum David bastam ei scjphum abaliH Usset a capite dormientis; non qnia sopor tunc a Doroioo erat ul ipse dormiret, sed quia Ule topor qui tunc homiiies apprehenderat , nutn Dei erat iil>
in filiit ejot mihi regem, i elc itaque Saule pro- p ^usus, ne David servi ejus in eo loeo pneseatia sen-
p:er inobecUenuam rqNrobalo, misil Deus Samuel ad Isai, el snmpto corno olei onxit in regem David. Sed videamot eomdem David, qoomodo Christom prophelice tignificaverit. David enim interpretator oMfui /orf 11 , tive de$iderabHi$. Et qoid ibrtios leone illo de triha Jnda (AfNic. v),qoi vidt mundum? {Joan, XVI.) Et qiiid deaiderabUiot iUo de qoo dicitor : c Venit jdesideratnt coDCtis gentibos? (il^g. ii). i Un- gitur iste David in regem futuram, denonlians per unctionem iUam Christum. Christut enim a Chri- tmate appellatur. Reprobalis septem fiiiis Isai mai<h riims, ninimns ctate eiectos est ad regnum. Quia tpreto iudaico tacerdotio et regno, priorit videlicel popuii, qui sabbatismum secundnm legem servabat.
tiretur. Dicitur ergo spiritus Dei malut, hoc cst, mi- nister Dei ad faciendum in Saul qood eom paii Jodex omnium potentissimot jodicahat, qooniamspiritus iUe voluntate qua malus eral, non eral Dei ; creatora vero qoa conditos erat, el poietute, qoam non toa, sed Domini onmiom aequitate acceperal, Dei erat; formidari igitnr non debel, qnia nihll, nisi permis- sus , valet. {Ex Cregorio.) Nam et in EvangeUo ex- pelienda de homine Legio Domino dieebal : c 8i cijieit noe, mitte nos in gregem poreoram {Matfk, viii). i Sola ergo vis iUa timenda esi , qoge com botlem tae- vire permiseril, ei ad usom jotti JndicU el ii^tttta UUut voluntat servit. {Ex Iridaro.) Erat aotem Da« vid in cantidt motids eraditut. Divertorom enim
Chritfot Dominos notter, capot minorit populi, sa- p souoram rationabilit moderatusqoe concentos, ceii*
rerdotio perpeloo fonclot esl, et in regem unclus, cujus regnum non habel finem, et cui omnes gentes, Ungiis et tribus servienl. David ab offido pastorali pecoram ad bominum regnum transfertur. Noster autem David, ipse Jesus, a bobus Judaicae plebis ablalus esly el in regnnm gentium transiatos est. In Juda» enim non est modo Cbristiis, ablatus est inde, luinc gentium greges pasdl.xlgitur recedente a Saul Domino propier inobedientiam , arreptus esl mali- gno spiritn , c et exagitalMit eiim spiritus neqoam a Domino. >
c Dixeranlqoe servi Saul aa eum : Ecce exagiui c te spiritus Domini malus, i etc. In hoc Ubro quxri toiel de spiritu qoi agitabat Saul : ti Domiiii , cur
cordi varietate compacta, ordinate Ecclesiae insinoal unitatem, qiiae variis modit qootidie reeonat, et sua- viute mystica modulatur. Iste adhuc puer in oithara suaviter, imo fortiier canens, maUgnum splritHui qui operakMlur in Saule, compescuit; non quod ci- tbarae iUius tanta vis erat , sed quod figura cracis Christi , quae de Ugno et exlensione nervoram nty- stice gerebatur, ipsaque patsio, qoae cantabator,. Jam tunc spiritus daemoniacot opprimebat. Tropologice autem , iioc facto David ad eompatiendum proximo instruimur. Pleramqiie enim superbus dives eihor- tationis blandimento placandus est : quia ei pleram- que dura vulnera per lenia fomenta moUescunlf ei furor insanomm sa*pe ad salutem , medico blan-
91 B. RABANi MAURI ARGfllEP
dienle, fedaciior; eomquc ets in dulcedinem conde- soeBdilor, kngnor insaniae mitigatur. Neqtie enim Kgligenter intoendum est qood cum Saulem spiri- U» adrersot kivaderei, apprehensa Bavid citbara eji» ▼esaniam aedabai. Qoid enim per Sanlem, nisl elalio poleoifOBi ? El qoid per David innoitur, nisi komilif sanctonin Tita? Gum ergo Saul ab immundo spiriln arripilor, Davld canente, ejos insania tempe- ralor; qoia com sensus poienlium per dalionem in teorem venilor, dignom esl ol ad salotem mcBtis, qnasi dokedine cilharae , loculionis nostrae tranqoil- lilftle revoeelor.
CAPUT x\n.
Ac pugna Bwfid comra GoUath PkUiilkwumt quem jaclu lapdii ipse oceidit,
(C4P. XTU.) c Posl baec , Philisthlim agmina sua ff in prariium condoienml in Soclio Judae, et easlrar c metati sonl inier Socbo el Axecha, in finibusDom- c mim. » {Ex Hieromffm,) Socbo esi opgtdxaa in iribo ioda. Sonl aulem osque hodie vicuH duo per^ gentibos ^liam de Eteotberopoli in novo milliario vifle poblicae : onos in monle, el aller in campo si- ina, qoi Soeho noncopanlor. Inlerprelatur vero ttt' wm$ vd humiliias. Azecha civitas esl Chananaeorom in porle Iribos Jodae, ad quam usqoe perseculus esl Jestts qoinqoe reges (Jo$. x). Sed el bodie vocalor villa Azeeha inler Eleolheroporim el iOliam. Azecha inlerprelaliir fonHudo sive deeipula. Doma sive Dommim in iribo Joda yicos grandis esl in Daroma, boc esl ad aoslralem plagam , in finibos Eleothero- poleos, decem el sepiem ad ea mitlibos distans. Doma inlerprelatnr silenlium sive gaudium.
c Porro Saul ei viri Israel oongregali in valle Te- • rebinthi. » Terebinlhus esi in Sichimis^, sob qua abscoodil Jaoob. idok (Gen. xxxv) joxla Neapolim.
c £l direxero^l adem ad pognandora oonlra Phi-. c lislhiimt » elc Uinc Josq^hos : c Posl non molla siquidem lempofa Pakesliul denuo congregati , el uiagnum soperomnes kraelitas exercilura coUigen- les inler Socbo ei Axecha caalraroelati sonl. Conlra quos deiMio Saul prodoxil exercilom, el super quem- dam monlem easlra poncns, coegil Palaeslinos priora quidem castra rclinquere, et ex adverso montis, qoem Saol aprefaenderal« advenire. Divisitque eo- rum exerdlua medius mons, qui eral positus inler eos. »
f El egressus esl vir spuriiis de caatris Philislhi- c noruni, nomine Golialh, de Gelh, altiludinis sex ff culHlorum el palmo , el cassts aerea super capul ff ejus, et lorica induebalur. Porro pondus loricae I ejos qoinqoe millia sidorom aeris. Et ocrcas aereas c habebal in eroribos, d clypeus aercus legebat ho- f meros ^us. Hastile autem bastae cjus erat quasi < Hciatorium texentiuin. ipsum autcni fcrmm hastae f ejus sexcentos siclos habebal ferri, el armiger cjus f anleoedebal eum. Stansquc clamabal adversus om- c nes pbalangas Israel , ei dicebal eis : Quare veni- c stisparaU ad praetinm^Niinquid ego non sum Phili- Li-sthaeus, el vos servi Saul? Kligite cx vobis virum.
. MOGUNT. OPERUM PARS 1. ni
A < el descerldal ad singulare cenamen. St quiverii < pugnare mecom, et percusserii me, erimus vobis c servi. Si aolem ego praevahicre, et percossero eum, c vosservieritis, el servielis nobis. El aiebat Phili- t slbaeus : Ego exprobravi agminibus Israelis bodie. c Daie niihi virum qui ineal mecum singnlarc ccr- f laiuen , » etc. (Ex Uebrwo,) Spurius dicitur, quia patre gigante, malre vero Gethca nalus enit.
c David aulem eral filius viri E^hralhjei de Rc- c Ihlehem Juda, cui nomen erat Esai, qni habcbai c oclo filios. > Quseriiur ciir hic octo fiNos habere dicatnr, cum in Paraltpomenon (/, ii) non am- plius quam septem legaulur? Qiiod ita solvitor. Nathan ilaque prophetam filiom Semaa, fiiii soi. in loco fiHi edooaverai el notriveral. Nam coram
^ Samoele seplem ^s fliii legnnlur adducti fuis- se, el octavus esse in pascuis, inter quos Na- Iban adduclum fuisse manifesUim est , qui et Jo-' nathan vocatur. De qoo in exlrema parte Sarouelis dieilur : c Percnssil autem eom Jonathan, filios Sammaa, fralris David (7/ Reg. xxi). » El notandom quod ubicunque propheta vocalur, Nathan scribi- tnr, non Jonathan. t Pugna vero Philislhinornm eontra Israd, % non ineonvenienter malignorum spi- riluum praelium adversus Ecclesiam Dd accipi po- lesl. bide egreditur, de castris sdlicet Pbilislhino- rom, vir sporios , nomine Goliaih, nimiae magnitu-' dinis, qui bene polesl significare diaboli superbiam, qoem David noster singolari cerlamine congressos
p prostravit, ac populum Dei a timore ejos eripuil, qui leonem el ursum necavil ; ursum, viddicet diabo« lum ; leonem, Antichrlstum : altemm ounc homini- bos ktenler insldianlem, alterom inposterom mani- festissime saevientem. ( Ex Itidoro.) Isle David in praelio gigantem soperavit, cum adversus populuro Dei alienigenae dimicarent. Provocavit superbia hu- miKlatem, provocavil diabolus Ghristum. Accepil aniia bellica sanctus David, ul adversus Goliam pro- cederel. Haec arma per aelalem et parvam suturam corporis portare non valuil, abjecil oneranlia,acce- pil quinque lapides de flumine, el posuit in vase pastorali. His armalu& processil et vidl. Hoc qiii- dem ille David. Sed si mysteria perscnilamur, in David Christus inteltigitur, qui lempore revdatio- nis Novi Teslamenti insinuandae el commendandae
I^ gratiffi praevidens, arma deposuit , qninque lapidcs lolit. Dcposiiil crgo corporalia sacramenta legis, qoae non sunl imposila gentibus. Deposuit quae non observamus. Quia enim in veteri lege el lcginius, el non observamus, sed lamen aliquam significaiio- nempraemissa el posila intdligimus. Denique haee arma dcposuit, tanquam onera sacramcntorum ve- teris legis, el ipsam legem accepit. Quinque euim lapides quinquo libros Moysi significanl. Tulit ergo illos quinque lapides de flnmine, id cst, de saeculo. Labitur enim morlalc sseculum, el pra:terfluit qnid- quid venit in mundum. Erant cnira in flumine , taii- quam lapidcs in pouulo illo. Primo erant iitic iiiuti- les el varabant, nihil proderant, traiisibat supra
m €OMM£iNT. LN LIBROS IV
nnviiis. Sed qiiitl fecit David, ut lex ipsa utilis esset, A acccpit gratiani. Lex enim sine gratia impleri non p«)test. € Plenitudo legis charitas est {Rom. xiii). i Quia ergo gratia facit legem impleri significatur grntia lacte. Hoc est enim in carne gratuitum, ubi mater non quaerit accipere, sed satagit dare ; lioc niater gratis dat, et contrisiatur si desit qui accipiat. Quomodo ergoostendit Davidlegem sine gratia ope- rari non posse, nisi cuni illos lapides qninque ( qui- hus signiffcabatur lex in libris quinque) conjungere Yolens grati», posuit in vase pastoraii, quo lac mul- geri consneverat. His armatus processit adversiis Goliam superfoum , se jactaniem et de se pnesii- mentem. Tulit unum lapidem et dejecit diabolum. Jn fronte percussit, et cecidit in eo k>co corporis ubi signum Cbristi non habuit. Hoc quoque Ucet atten- B das. Quinque lapides posuit, unum misit. Quinque libri electi sont» sed unitas vicii. t Plenitudo ergo le- gis charitas, ut ait Apostolus : sufferentes invicem in dilectione, studentes servare unitatem spiritus in Tinculo pacis {Ephe*, iv)« i Deinde, illo percusso atque dejecto, gladium ejus abstulit, et deinde caput abscidit. £t fecit boc noster David, dejecit diabolum de suis, quando credebant maligni ejus, quos ilie iii mana babebat , et de quibus caeteras animas truci« dabat. Convertunt linguas suas contra diabolum, ei sic Golis de gladio suo caput inciditur. ( Ex Grego- rio.) Item Tir certa fide plenus» qu$ sanctis solet ad jusUtiam computari, ea ipsa Scripturae sacrae, quae hxreticus %fferi, testimonia colligit, et erroris ejus pteriiDaciam Lode coovincii. Contra nos namque dum ^ sacrae legis tesiiraonia adportani, secum nobis afle- niuiiiode Yinciantar. Unde ei David typum Domini» <£ui Tidelicet (ortU manu interpretaiur ; Golias. vero* revelatui sive trammigrans^ haerelicorum superbiam sigoans, hoc rebus locuii suni quod nos verbis ape- rimos. Golias quippe cam gladio, David vera cam pera pastorali venit ad praelium. Sed eumdem Go- liaiu David superans, suo occidii gladio. Quod nos quoque agimus, qui promissa David membra ex ejus fieri dignatiene meruimus : nam superbienics berelicos ei sacrae Scripturae sententias deferentes eisdem verbis atque sententiis quas proferuni vin- cimus.
c Assumeos autem David capui Philisthaei, attulit I ilhid in JierusaUsm, arma vero ejus posuit in ia- € hemaculo suo. i {Ex Hebrwo.) Quod dicii attulisse Duvid capui Philisthaei in Jenisalem, anticipatio est, quod postea fecit. Arma vero ejus, id est, Philisthaei« non est iolelligendum quod in suo posuerit tabema- cuio, sed in tabemaculo Domini, de quo tabenia- culo postea haec ab Abimel«ch sacerdoie accepit. Ea autein tempore quo viderai Saul David egredientem cootra Philistbaeum, aii ad Abner principem militiae : I De qua stirpe descendii bic adolescens, Abner? f Dixitqae Abner : Vivat anima iua, rex, si novi. i Sccuodum iilud locutionis geiius hoc dicium esi qno dieium esi iUad : < Benedixit Naboih Dco ct regi iUl Reg, XXI ). i Ac si diccret : Non vivai aniroa
REGUM. — IN LIB. l. Hi
tua, rex, si novi ; aut : Vid<iam mortcm tuani, f1 novi. Aiiter : quia $i conjunctio aliquaiido ponitur pro non adverbio, ut est illud Psalmistsc : < Si introi- bunt in requiem meam i {Pal. xciv), id est, < non introibunt in requiem meam , i Si novi potest pro fton novi dictum accipi. Utitur enim modo jurandi per vitam regis, et affirmat se non nosse unde David sit. Hoc enim modo ei in Genesi Joseph patriarcha contra iraXres suos usus est, quando dixit : c Per salutem Pharaonis non egrediinini hinc, donec ve- niat frater vester minimus {Gen. xlh). i
CAPUT xvin.
De paeto Jonathce eum David et deeponuUione Michol fUuB SauL Peracta victoria qiia David (^gantem interfe- cit , dicii Scriptura qtiod c anima Jonathae conglu- iinata est animse David, i et iu dilexisset eum Jo- nathan < quasi animam suam, i etc. Jonathas oj^ time typum tenet eonim qui ex Judaeis in Chrisium crediderani, qui, accepta Spiritus sancti gratia, pro Christi amore relictis omnibus quae in mundo ba- bere poterani, ipsum Redcmptorem secuti soDt. Unde et Petrus apostolus de se ei sociis suis dixil ad Jesum : < Domine, ecce nos reliquimus oinnia, et secuti sumus te {Matth, xjx).i Ct lu Aciibus aposio- lorum ila scriptum est: < Quotquot possessores agrorum erant, veniebant ei yendebani ei affere-^ bant pretia eomm ante pedes apostolorum. Divide- batur aulem singulis, prout cuique opus erai (Acl. IV ). Sic enim Jonathas dedit vesiimenta sua, a to- nica usque ad ballcum, cum credenies quique qaid- quid habere poterant in hoc roundo,.omnia in lu- cram Christi conferre saiagebaot. c Porro cum re-
< verteretur David, percusso Philisthaeo, ^ressae
< suni mulieres de universis urbibus Israei, cantan-
< tes cborosque ducentes in occursum Saul rcgis :
< in tympanis laetitiae, et in sistris, et praecinebaoi
< mulieres ludentes atque dicentes : Percussit Saul
< mille, et David decem millia. i Quod regis auimas indigne tulit. Hinc invidia Saulis » et semina odio- mm adversum David orta sunt. {Ex hidoro. ) lia ei Judaei audientes Chrislum praedicari in Ecclesiis» quem ipsi neci tradiderant, et de vicioria ejyus, quo hostem antiquum triumj^avit, . credcntes in laudi- bus ipsius congratulari, graviter inde offensi sont. Nam Saul, callidus simulator, ut sine suis insidiis possit DavJd olEerre discrimini , studuit eum Michol filiae suae nuptiis aliigare, si cenlum sibi Allophylo- rum pra;putia victor oflerret. pro quibus cenlum ducenta dedit ille; et unde creditus esl regio perire voto, inde aucius est gloriosiore tropaeo : ita ei Juda^i, dum contra voluntatem Dei Christum inter- ficere nituntur, per id salutem geniium egerant per quod crediderunt exstinguere. Quod vero David prius alienigenamm pncpulia atiulit, et sic denuo Saul filiae nupliis haesit, significat quod Christos non prhis Synagogam connubio suo sponderet, oisi ante gloriosus in gentibus fieret. Prius enim in na* tionilHis resccavit carnis poHutionem, et postea co-
53 B. RAfiANl MAURI ARCHIbF. MOnUflT. 01'ERtJM PARS !. kg
ptilatus csl Synagogac. Scriplum esl enini : i Posl- A sionis, limqnam in slaluam, cl ii.x^lus ois visus crat
agnas : quia in quo pccc:ilum non inveneruul, quasi
quam iutraircnt plcnitudo gcnfium, tunc omnis Isracl salYus crit. i Diipla autem, hoc est, duccnta pr.i^putia obtulit, sivc pro Judieis, ct gcntibus acqui- sitis, sivc quia major est nunicrus arquisitionis [)o- puli gentium, quam credcntium lud:eorum. Auxit deinde odium Saul advcrsus David in tanlum, ut rex ob roedelara sui spiriius David de more psalien- tem jaculo conaretur configere.
CAPUT XIX.
Quod Saul David p&allerUem cithara veluit laneea configere, De illusione Saul , quomodo per slatuam in iecto poiitam el peflem fnlosfrm ctipramm i/- lusus estj eum qiHprebat Darid occidere.
Sed quid est quod dum Saulem spiritus adversus
pcccatorcm pcrsccuti sunt.
€ Nuiiliatum est autcm Sauli a diccnlibus : Eccc « David in Najolli iu Rainallia, > clc. {Ex Iliero- nymo. ) Najolh locus csl in Ramatha, ul)i David sc- dit. Rama vcro in irilMi Bcnjaniin civiias est Saulis in sexlo milfiario ab Hclia, ad scptentrioiialein p!a- gam contra Bcthel. Meminit hujiis ct Jcrcmias. Ali.-^ auleui Rauia est in tribu Ascr, Najolh, pu^clmmdo iiiterpretatur ; etRama, excelsum, Bcne crgo conve- niont haic uomina locorum relus in his cxplctis, quia prophetarum dicta et cclsiUidinem halienl &cientiae ac ^nustatem locutionis
(Cap. XX.) € Misit ergo Saul liclores, ut capcrenl
invaderet, apprebeRsa David cithara, cjus vesaniam B < David. Qui cum vidisscnt cuncum prophclaruin
mitigabat? Per Saulem enim Judieorum clatio, per David autem bumilitas Christi significalur. Cum ergo ab immuDdo spiritu Saul arripitur, David ca- nente ejus vesania temperatur : quia cum sensus Judaeorum per blasphemiam In furorem vertitur, dignum est ut ad sahitem mentes eorum, quasi dul- cedine citKarae, loeutionis evangelicae tranquillitate revocentur. Nisus est Saul David psallentem confi- gere lancea in parietem, et declinavit David a facie Saul. Laneea autem casso vulnere perlata est in parietem. Sic et prxdicante Christo Evangelium, Judxi meditati snnt ei mortem infcrre. Sed dum iHe ah eis ad salutem gentium vivus secessit, solam du- ritiam mentis illornm malitia eonim hesit.
c vaticinannum, et Samuel slantcm super cos, niclus c cst etiam spiritus Domini super eos, et prophc- € fire coepcrunt eliam ipsi, i etc. ( Ex Isidoro. ) Igitur David regiae manus ictuin devilans , ejusqiip pcrsecutiones declinans, fugii vcnitqiie ad Sainuc- lem, etmisit Saul nuntios, qiii appn*henderent Da- vid. Qui cum vidissent Samuel inter pnjphctas, et cootum prophetarum qni in illo tcmpore propheia- bant, nuntii qui missi sunt, acccplo eodem si>iriiu„ prophetaverunt. Missisque aliis lioc contigil, et tcr- tlls nibilominus. Postea vero cum et ipsc Saul vc- uisset, factus est sup^r cuin Spiritus Domini, et ambulabat ingrediens. et prophetabat. (Ex Hebrojo,) Quacstio magna hic oritur, ciim in
Cap. XIX.) c Misit ergo Saul satellites suos in do- Q prascedentibus legatur : c Et non vidit Samuel Sau-
c mum Davi.d, ut ciistodirent eum, ct interflccrent c mane. Abscessit autcm David nocte , ct fugit, at- c que salvatus est. Cumque venissent uuntii SaDl, c inyenerant statuain in lecto positam, ct pcllem c pilosam caprarum ad caput ejus, i etc. Audiamus ergo quid hoc significat quod miserit Saul ad cnsto- dlendam domum David, ut interflceretur? Hoc non .-mI crucem Domini, sed tamen ad passionem ejus pcrtinet. Cmciflxus enim Christus, et mortuus est, :.c sepultus. Erat ergo iHa scpultura tanquam do- Hiiis, ad quam custodiendam misit rcgnum Judxo- nim, quando custodes adhihili sunt sepulcro Chri- sli. Quomodo crgo cuslodita est domus, si David flgurabat Cbristum, ut Christus interflceretur, dum
lem usque in diem mortis suae, i quomoJo hic pro- pbetasse eoram Samucle dicaiur? Quam quxstionem Hehnei his dnobus roodis solvunt. Aut non vidii eum, quia quando jiinctus est Sanl cuneo prophe- taruin, abscondit se Samuel ne vidcretur ab eo; aiit non vidit eum indutum habitu regio quo indutiis erat quando dictum est : c Nou vidit eum usque in diem nMrtis sua*; i suhaudilur, c indutum habitit rcgio. I Exspoliasse vero se non omnii)us vesliincii- tis, sed regalibus intelligendum est. (Ex Isidoro.} Itcm quxritur (piomoJo et illi nuntii qui inissi es- sentad tenendum hominein et ad neceni ducendum, talis spiritus participes eflici mcrucrint? Et Saiii ipse, qui miserat, vcniens, et ipse sanguincm inno-
Christus non in sepuUura, sed in erucc sit iuterf«> D centem quxrens efi^underc, acciperc meruit spiri-
c-tus? Refertur boc ad corpus Christi, quia interfl- cerc Christum erat tollere nomen Christi : neque cnim credcretur in Christnm, si mcndacium pneva- lcrct custodum qni corrupli sunt, ut dicercnt : « Quia, dormienlibus nobis, vcncrunt discipuli ct abstulerunt eiim (Matth. xxviii). i Hoc cst itaque velle Chrisium intcrflcerc, nomeii c| s rcsurrectio- iiis cxslingucre, ut nicndaciuni Evangclio prxferre- lur. Sed sicnt iUud non valuit Saul ut interflccrct David, sic nec potuit regnum Judaeorum efliccre, ut luemoriam Christi dclerct. Isli aiitem qui dc Saul virlute, id est, de regno Jud?eorum, in Christum ^jrrr-sriiwMT vdluenint, ofleiidwunt in lapidcm ofl^en-
lum itlum et prophetare. Qtiantum enim ad littcrani atlinct, non est mirum hominem reprobiim ad mo- nicntum transitorie prophetassc, dum ctiani similrs uiuUi prophctise donum leguntur hahuissc, siciit vi Baham ille reprobus, qiiem non tacct Scripiura jmlicio di^ino cssc damnatum (Num. xxii, xxiii et xxiv) : sed tamcn prophetiam hahebant. Nec illa verba parum testantur huic scntcnti.-c, qiiop. in Evan > geUo scripta sunt, miiltos dicturos In illa die : c Do- ininc, Domiilc, in nominc tuo, manducavimus, ct hibimus [ prophctaviiuus, et dxmonia ejecimus] ot in iiomiiic tuo virtutes mtdias fccimus (^a///i. vii).i Qiiilms taiucn dicturus cst : c Non novi vos unquaui :
67 GOMMEMT. IN L1BR08 IV
disrcditea roe, qui operaniini iniqniutcro (iM.).» A Myslice autem eiempiuro hnjus Sanl nuntioinniqiie ejus in bac senlentia Agurat nonnullos hacreticos, qui aliquid boni de muneribus sancti Spiriu» ha- lient, sicut tesUmenta legis et Evangelii, baptlsmi Kacramenu. Qui eam ad Eccle-.iam catholicam yc- iiiiini, non est ullo modo in eis violandum, ant, quasi whi babeani, tradenduro. Sed tamen eos iion iileo debere saioli oonfidere, qnia non improbamus qood illos accepisse credimus; sed oportet cos co- guoscere uniutem, et socieutem in vinculo pacis, siue qua omnino quidquid habere potuerunt, quam- vis sit sandom atqae Tenerandum , ipsl Umen ni- hilominus sunt tanto indigniores eflecti pnemio vitae .-ulemae, quanto illts donis non bene usi sunt, quae in liac viu , quae transltoria est, accepemnt. Item B exem|>lum atque imago hujus Saul iiunliommqoe ejus in hoc loco, Jiidseorum non incongme gesut l>ersonam, qui dnm adversari cupiunt Christo, ha- lieni in ore sacramenU legis et propheUrum ad lestimoiiium Gbrisii, ct cum Ecclcsia, quasi curo prupbeliSy de Scripturis disputaot, sicut illi curo prupbeiis vaticiiiabautur,
CAPUT XX. i>e eo qmtd Saui mitU fmntUn ad qmmreninm Dtnid^ qui venientes ad cuneum vraoketarum et ipii fMra^ phetabani ; nec non et Saul poUea illuc venien* tola die nudus prophetavit. De verbis ionathce ad Datfid ei de signo sa^ttne quod dedit ad ipswn David.
Quod dicente Jonatfaau ad Dsvid, quem insecn- tionibus patris sni non jnstis dolebat fatigari ; i Si C € visoro, fades mihi misericordiam Domini. Si vero c mortuus fnero, non aufSeres misericordiam tuam e I domo roea vsque in sempitcmam , quando eradi- c caverit Dominus inimicos David, nnumqnemqne c de terra. » Gum ariyungeret Scriptura : c pcpigit c ergo fodos Jonathan cum doroo David, > continuo subinlttiit dicens : c Et requislvit Dominus de mann c inimicoram Duvid, i etc. Per anticipationem utique fecit, prius historix interserendo quod multo post tempore factom est, cnm, interfecto Sanle, regnnm ad domum Davld transiatom est; et qui innoceiitem eum iiyaste persequebantur , jusu sant divinitos ullione mulclati. Cum enim requisivit Dominus de inanu inimicomm David ^fuare virum sanctum af- llixcrint, tnnc cogebantur rationem reddere odioram i|iiibas Unto tempore contra illum sxvierant. Quod (*i de Absalon, et de Siba Glio Bochri, ct de caiteris nostibos David xqiie potest intelligi. Aliter : Si scire vis qoid de mann inimicoram David rcquisierit Domiuns, pote8t(nisi follor) in superiore sententia, qoa dictum est quo<i foedos pcpigerit Jonatban cum domoDavld, a pocynu [posteriori] inteliigi, quod boc de manu tnimicoram David re.|uisierit, id est» quare iion et ipsi foedus com eo pacis Inire voki»- riiit, cum quo esse Dominum vidcrant. Idcirco ao- \^m Scriptnra bic senlentiam hanc praBOCCiipaiido ipterpouere videtor, ut tesiimoniiim Jonath», quo {Jiu*nit : c Quaudo cru.licaverit Dominus ininiicos
lUBGUM. — IN UB. L 58
c David, onomqaemqae de terra,i veram esse com- probaret qoia videlieet eradicali sont inlmict Davfd de tenm, non ipso David se de adversariis ulci- sccnte, sed Judicante Domino pro illo. Bene autem subjungit : c Et addidit Jonathan dcjerare David, eo c quod diligcret illum. Sicuf enim Dnimam suam, c iu diligebal euro-i : nt ille nlmiram qui Um per- iiecto juxu legem Dei amore complectcbatur David» a perditione inimicoram ejus ostenderetur immnnto. Qui cUi cito inorte prser^tas, regnuni com eo, ot sperabat , terrenum habere nequivit commune , absque ulla umen contradictione regni ecelestis con- sortium cum eo qucm pro gloria vlrtatum tantis- per dilexit, cam esset et ipse vir virtutum, ae- cepit.
c Ycnit Jonathan in agrum jnxu placitom David, c et paer pannilas com eo, et ait ad pueram soom : c Vade et afler mihi sagitias qnas ego jacio, > etc. Qnid est quod Jonathan Davtd servare volcns, cunr ille laterct in agro jiixU lapidem ad signiim daas jecit sngitlas , qnas puer parvulas, ignorans qnld feceril, collegit, et in dvilatem rctnlit : nisi qiiod Deus Pater Filiam sonm onigcnitum, qUem ad salo- tem humani gcneris mittendam decreverat, in littera legis, Judaeis nesclentibas abscondituro habiierat? David ergo absconditos est in agro, id cst, Christns rclatns est in mnndo. De quo evangcIisU Joannes dlcit : c In roondo erat, et roandus per Ipsiiro factns esi, et ronndns euro non cognovit (/oan. i). > Jnxta lapidem scdebat, qnta in tabulis legis conscriptus erat, nt est illod : c Andi, Israel, Dominus Deus tuus» Deus nnus est (DeuU vi) ; i ct : c Non assnmes nomen Dei tul bi vanoro {Exod. xx). i Nam Saul odio ha- bens David , inter epulas sedens , filiam eom mortis esse judicabat. Et Judaica perfldia, in pasclr<£ epolis convivans, de nece Christi tractabat. Cum crgo illu- xissct manc, vcnit Jonatbas in agram juxU plnci- tom David, et puer parvulus cum eo. Jecit onaro sagitum, jecit et aliam. Et Deus Pater, ilUicescente mane crednlitatis, primnro teslimoniuro legis de Christo protolit. Deinde propheUs misit, qui de ad- venta ejus testNicarcntur. Unde scriptum est : c In lumine jacula tua ibiinl, in splendore fulguris ar- moraro tuomm (Zach, ix). i Collegit autero puer Jonathse sagittas, et attulit ad dominum suuro, eC quid ageretur penitus ignorabat. Sic et Judaicus popolus, libros legis et propbetamro portans, quasi divinitus conscriptos hoiiorabat, sed euro, et quem Moyses et propheke signaverant, praesentialitcr in- Ur se manentem non cognoverat*
CAPUT XXL
De eo quod fugit David ad sacerdolem Abimelechf a quo pastus c^t, propter quod ipse sacerdos a Saute tnlerfeaus est et turtia tacerdotum cum eo. De fuga ikivid ad Achid regem Geth.
(Cap. XXI.) c Surrexit itaque David Iteram, ei c fugit in die illa a facie Saul : veniiqiie ad sacein. c dotcm Abinielcch, a quo ct gladium Golisc snstultt^ c et paoos pntpositioDis accepit. i Quoe rcs cl sa«.
^ B. RABANl MAUM ARCHIEP. MOGUNT. OTERUM PARS I. m>
f cerikHi iiiorlcm altuiii, ct animadYersionero reii- A apnd rcgein quemdain Getli, noiiiiiie Achis. S(nl
CioHx intuUt civitali. Prioio videndum est quid sit <|uod David interroganti respondit sacerdoti, et dixiL 4 Et quidem si de muiieribus agitur, continuirous 4 iios al> heri et nudiustertius , quando egredieba- 4 rour, et fueruut vasa puerorum sancta. > (Ex He- hr<Fo.) Ho€ quoque taiiter aocipi polest : Abimelech inlerrogat utrum David et poeH siii, quos in ilium et illum locum conduxisse se dixerat, mundi esseiit . David vero sBnigmatice pluraliter de seipso respondit, dicens : c Et fuerunt vasa pueronim san- cU, » scilicet, a concabitu conjugali. Quod vero ait: c Porro via hxc poliuta est, » et in Hebraeo legitur: c Porro via han^ laica est, i sic est inteliigendum : c Via haec laica est; > ac si diceret : In lege prffice-
cum gloria cjus sic fuisset coinmcmorala, nc per li- vorem rex ad quem confugcrat in euro aiiqnid niaii machinaretur, finxit insaniam, et, quasi furore cor- reptus, c mulavit os suum, defluebantque saiivae iu c barbam ejus, collabebaturque in manibus eoruni, c et procidebat ad ostia ports. i
c Et dixit Achis : Quid hiic mihi adduxistis c istum? Nnnquid decrant nobis furiosi? Et sic c eum dimisit. i ^Ex hidoro,) Achis interpretatur quomodo est^ per quod significatur ignorantia, et verburo mirantis et agnoscentis, quod in gente Ju- dsBorum impletum est. Qui dum Christum viderunt, Bon agnoverunt, corara quibus mutavit os suum et abiit. Erant enim ibi pKCCcpta legis camalia, erat
ptum est ut extraneus non comedat ex eis ; et tu ° sacrificium sccundum Aaron, et postea ipse de cor-
interrogasy utrum mundi sintpQerl,quietiam8iim- mundi essent, Dcquaqaam eis vesci deberent ? Id- ciroo via laica est, quia tu laicaliter inlerrogas. Quod vero sequitur : c Sed et ipsa bodie sanctifica- bilur in vasis, i ipsa utique in vasis, id est, mente sanctificari dicit; quia nisi necessitate corporis» et periculo vitae urgente, nequaquam vesceretur eis. (Ex liidoro.) Et haec itaque gestorum fides est. Sed quantum ad sacramentum propheiise pertinet, in Christo Domino nostro impletum est. Qui positus in carne, dum insectationem declinaret judaicam, ad apostolos transivit,.cum quibus et desideratum sibi cibuin sumpsit : c Desiderio enim desideravit man- ducare pascha {Lue. xxii). i Ex quibus Goliae, id
pore et sanguine suo instituit sacriftcium secundum ordinem Mdchisedech. Mutavit os suum in sacer- dotio, rautnvit in praeceptis, dans aliud Tcstnmen- tum, evacuata cafnali operatione, atque collupsus est in manibus eorum quando eam comprehenden- tes crucifixenint. Et procidebat ad ostium portae, id est humiliabat se. Hoc est enim procidere usqne ad ostium fidei nostrae : ostium enim porlac, iniliuin est fidei. Inde incipit Ecdesia, et pervenit usque ad speciem. Et cum credit ca quae non videt, merebi- tnr illorum perfrui, eum eum facie ad faciem vidcre coeperit. Quod vero in illo quasi furioso salivse decurrebant super barbam ejus, Aposlolos lincc aperit, dicens : c Judaei signa petunt, et Graed sa-
, — „« y^^. — ..,. , — ^^.««, ^^ — , .« -r — 7 -o — r » — -"
est, arma diaboli, suslulit : fortis enim spolia ipse ^ pientiam qua:runt ; nos autem praedicamus Cliri-
diripuit {Luc. xi). His ergo a quilHis receptus est Christus, tribulationes induxit diabolus et mortem. c Omnes enim, ut ait Apostolus, qui ih Christo pie voiunt vivere, persecuiionem patiuntur (// Jim. iii). I Et Dominus : i Si me, inquit, persecuti sunt, et vos persequentur {Joan. xv). i
4 Erat autem ibi quidam vir de servis Saul in t die illa intus in tabemaculo , et nomen ejus Doeg c Idomaeus. i {Ex Uebrao.) Jn Hebraeo hal)etur, c obiigatus in conspectu Domini; i obligatus idem Doeg Idumaeus erat volo, quo se obligaverat ali- quot diebus in tabemaculo Domini imrooralummy et orationi vacatumro. Doeg autero iste Idumaeus (qni cameloruro, id est infractuosi gregis et tortuosi, |^ custos erat, et inlerpretatur, motu$ sive toUiciius. qui et percussit Abimelech sacerdotero magnum: (uam Abimelech interprclatur fraier meiis rex) in uomine Judae proditoris personam gestat, per quem fraude conlra Redemptorem nostmm, qui vere rex est, operatus diabolus, ut, ^us proditione facta, etiam poslea perseculionem Ecclesia pateretur, et occiderentur quamplurimi discipuii Christi, et sa- cerdotes, et pro nomine ejus persecutiones gravis- simas perferrent. Sed in domo Abimdech soius Abiathar princeps sacerdotum a pcrseculore Saul immunis est, quia nemo potest nocere Christo priiidpi saoerdotum, qni victor ad codos ascendit.
biierea Dovid» ciun fugcret Saul, lalere voluit
stum crucifixum, Judaiis quidem scandalum, gcn- tibus autem stulliiiam : ipsis vero vocatis, Judsis et Graeds, Christum Dd virtutem, et Dei sapicn- tiaro; quia quod stultum cst Dei, sapientia cst hominibus (/ Cor. i). i Saiivae enim significant infirroitatero. Sed quia stulturo Dei fortius est boroi- nibus : nota quia salivae ostendant, sed attende, quia super barbaro decurrunt. Qaomodo enim in salivis infirmitas, sic in barba virtus ostenditur. Texit crgo virtutem suam corpore infirroitatis suae : et quia forinsccus infirroabatur, tanquaro in saliva appare- bat; intus aulem divina virlus, tanquam barbn, tegcbatur.
CAPUT XXII.
De eo auod David fugit in speluncam Odollam, uhi eum fralres efu$ et omni$ domu$ patri$ eju$ vi$ila- veruntf et alii plurimi ad eum convenerunt.
(Cap. xxii.) c Fugit David in speluncam OJoIIam, c ubi eum fratres ejus, et omuis dorous palris ejus c visitavemnt, et convcnemnt ad euro oroncs qui c erant in angustia constiiuti, et opprcssi aere c alieno, et amaro aniroo, et factus est eomm c princeps, i etc. Quid esl quod David maneiite in spdunca, venemnt ad eum fratres ejus, ct omnis domus patris ejus? Hoc est, illi qui ex Synagoga in eam credidemnt, venerunt ad iilum. Et convciierant ad eum oraoes qui eranl in angusUa constituti ct oppressi xre alieuo. Hoc est quod ipse ad se venirc
61 COMMENT. IN UBROS lY
i!ivii3ii8 diiit : « Yenite ad ine, omiics cpii laboralis A et onerali eslis« et ego reficiam vos (Matth. xi). > Omnes quippe qoi se agnoscunt in angusliis vitio- mm coostitolos, nec bal)ent iatitodinem cbaritatis, et oppressi sunt aere alieno, boc est, censu peccaio- ruro qnem exsolvebant diabolo quando exhibueront nieiubra sua servire iniquitati ad iniquitalem (Rom. vi), necesse est, ut amaro sint animo, boc est, ot digne pcenitenliam gerant de delictis suis prasterilis, el veuiaut ad David, ad desideratum videlicet no- strum, quatenus fiat eorum princeps ; quia ipse est qui « constitetus est a Deo judex vivonim et mor- tiiorum. Deos fortis, Pater futnri saeculi, princeps pacis, cujns regni non erit finis. Et dominabilur a mari osque ad mare, et a flumine usque ad terminos orliis terrae. Cujus potestas est aetema et regnum B cjus alteri non dabitur. i Dixitque c Gad propheta ff ad David : Noli manere in praesidio, proficescere i et vade io terram Joda, > etc. Miro modo bic in- troducitur Gad propheta , com in praacedentibus hujus nuUa facta fuerit mentio. Sic itaque introdu- citur, sicot Eiias propheta in loco ubi dicitur : < Et dixit Ebas Thesbites, de habiUloribus Galaad (/// Beg. xvfi). » Ex ore itaque Domini Gad propbeta Uavid dixit ot non moraretor inter gentes et in lerra pollota, sed in lerram Judae rediret, et ibi juxu voluoUlem Domini persecotionem inimicoram ferrat.
CAPUT xxin.
Qwkl DofBtd ttt deurto Zivh in filva latuit^ quem
Ziphan prodiaerunt SauL ^
(Cap. xxiii.) Porro eo tempore qoo fngeral Abia- Ihar filios Achimelech ad David, in die llla epbod secom habens, descenderat. Ephod illod erat quod Moyses, jubente Domino (Exod, xxxix), fecerat, sic- ut et rationale, in qoo erat doclrina et veriUs, in qno ctiam consuUt David Dominum.
Et ait David ad Dominum : < Si tradent me viri « Ceike in manus Saol, et si descendet ipse, sicot
< aodivit servos tuus? Domine Deus Israel, indica
< servo tuo. El ait Dominos : Descendet, > elc. Ac si diceret : Si hic sleteris, descendet Saol, et tra- deut le viri Ceilae in nianns ejus. Eomm volunta- lem ei indicebat. Et merito viri Ceilae, qoi ingrati beneflciis David exstiterant, com eos ipse de mani- ^ bos Philisthiim eraerit, significant infidelitatem sen inconsUntiam Judaeonim, qui Redemptoris no- stri semper pieUii ingrali existentes. apud saeculi polesUtes oonlra eum insidiando ineditabantor. In^ lerpretator aotem Ceila ad fundam jacta, sive exiot' letuiihimet. Et in psalrao scriptom est: < In circoito impii ambolant (Psal. xi) ; i ct alibi : < Stoltos 01 lona motalur (EceH. xxvii). >
(Cip. XXIV.) < Porro David erat in dcserto Ziph
< in silva, i etc. (Ex Hieronymo.) Ziph, mons squa- lidus vel caligans, sive nebulosus juxta Ziph, in quo seilit David prope Chermclain, quae in Scripturis Carmelus appcllatur. Sic enim appellatur vicus ho- die Judaeoram, undo fuil Nabal Carmelius. Scd et
REC1JM. — IN LIB. I. ^
uiius de posteris Caleb dictos est Ziph. Lcgo Pa- ralipomenon (/, n ). Quid est ergo quo<t Zipha» David apod se latiuniem Saol prodiderant, et cuui eo mortem ejos mediuti sont nisi qood Jodaei, qood Zipbaei merilo significant, et iiiterpreUntor (nemii- nantes, com in terreno regno germinare appetebant, apud principes suos tracUbant de nece Salvatoris, qualiler eum per discipulum suum proditum appre- henderent, et praesidi ad interficiendum traderent.
CAPUT XXIY.
Quod David in eremo Engaddi in spelunca lalilans^ oram chlamydis Saul lalenlcr abscidit, qui ingressus est in eamdem speluncam ut purgaret ventrem, ^
(Cap. XXIV.) < Ascendit ergo David indc, et hahl- < Uvit in locis tutissimis, Engaddi, i etc. (Ex /s.*- doro,) In eremo Engaddi, cum persequcndum David Saul appcteret, ingressus est David speluncam, et Ibi latiUbat. Sed rex improvisis exccptus insidiis, quod innocuo rooliebatur, inciderat. Scriplum est eniro : < Qui fodit foveam proximo siio, incidet in eam (Eccli. xxvii). i David bona pro malis retri- bucns, inimicum non occidit, sed pro tesliroonfo fncti , oram regiae chlamydis ampoUns ahstulit. Cuiu utique fiicilius esset exceptuni insidiis adversa- rium pcrdcre magisquam fallere. Quid crgo est quod isle fugiens a facie Saul in spelunca latuit? Quare autem latuit, nisi, ot occultaretur et non invcni- relur? Quid est contegi spelunca , nisl contegi tcrra? Qn\ enim fugit in speluncam tcrra tegitor, nc videaiur. Portabat Jesus terram, camem, quam acceperat de terra, et in ea se occuliabat, ne ab Judaeis inveniretur Deus. < Si enim cognovissent, nunquam Doroinom gloriae cracifixissent (/ Cor. ii).> Quare ergo Dominom gloriae non invenerunt? Qoia spelunca se texerat, id est, carnis infirmitatem oculis objiciebat, et majesUtem divinitatis iii corpo- ris tegmine, Unquam speluncae abdito, contegebat. Illi non cognoscentes Deum, persecuti sunt homi- nero, nec mori potuit, nisi in horoine, quia nec teneri potuit, nisi in homine. Opposuit ergo male quserentibus terram, servavil bene quaerentibus vi- tam. Fugit ergo secundum carnem in speluncam a facie Saul, quia passus est , usque adeo se occul- tans coram Judacis, ut moreretur. Sed quare usque ad mortem esse patiens voluit, ut fugcret a faclc •Saul in speluncam, qnae inferior pars terrae potesl accipi? Et certe manifestum et notum cst omnibus, eum in monumento positum esse quod exeisuro fue- rat iii petra (Matth. xxvii). Hoc crgo monnmentum spelunca erat. Illuc fugit nosler David a facie Sanl. Tandiu enim persecuti sunt illum Judaei, quousqoe poneretur in spelunca. Sed quid est qiiod Saul per- secutor ad purgandum ventrem speluncain iiigrc- ditur, nisi quod Judaei conceptam in Christuro mali- liam mentis, quasi odorem fetidum emiserunl, et cogiUU apud se noxia factis delerloribus, dum Christum pcrimunt, ostenderant? Sed tamcn David Saulera occidcre noluit. Et cum eura in abdilo occullatus antro haberei in polesUte, scrvare pi>- tius quam occiderc maluit. Ita et Christus dutn
63 B. RABANI MAURI ARGHIEP. MOGUNT. OPERUM PARS I. 04
euet in ftpehinca carnis, pcrsecutorem populum in A < universus Imei,et plnnierunt eiim, et sepdicnint
poiestate halHiit, et non orcidit. Scriptum enim crat de eis per prophetam : i Ne occideris eos (Jer» xij).i Denique I>ayid tantummodo •uromitatem chla- mjrdis cjus silcnter abscidit, ut ostendcret prophetia Cbristum Judeeos non ocddisse, sed eis tantuin re- gni gloriam abstuUsse, sicque eos pro persecutiene sua vacuos sede vel imperio reliquisse. Chlamydis enim abscisio regiii est amputatio. Hoc etiam alio loco idem Saul cum per inobedienliam pcccasset, oslendit. Nam ciim veiiiam precaretur, rogarcfqiie Samueicm ut reverteretur cum illo ad placandum Dcum, et noluisset, atque convcrtcus fuciem suam abiret, tenuit Saul pinnulam vestimenti ejus, et disrupit eam, ct dixit ad eum Sainuel : i Disrupit
c eum in domo wa in Ramatha. Gonsorgensqiie c David descendit in desertum Pfaaran, > etc. {Ex Hieronymo,) Pharan nunc est oppidum trans Ara- biam, junctum Saraceuis, qui in solitudine vagi errant. Per hoc iter fecerunt Aiii Israel, cum de monte Sinai castra movissent. Est crgo (ut diximus) trans Arabiain, coiitra aiistraicm plagam, et distat ab Aib coiitra orientem ilinere trium dierum. Iii deserto autcm Pharan Scriptura eommemorat lia- bitasse Isniaelem. (Gen. xxi). Unde et Ismaeiitae, qni nunc Saraceni dicuntur. Legimus Chodorlaomor regem pcrcussisse eos qui eraiit in deserto Pharan. c Erat autcm vir quispiam in solitudine Maon, c et posscssio ejus in Carinelo, i etc. Historia qu:e
Dominus regnum Israel de manu tua hodie, et dabit ^ de Nabai et Abigail uxore ejus narrat, mysticum
illud proximo tuo, ct dividetur Israel in duos po- pulos (/ Reg, xv). > Ergo rex iste personam figuratc gcrebat JudaDorum, significans quod inde aniissurus erat regnum dum [icrsequiiur Christum. Item mo- raliter higus rei gestum si quis qiiaesierit, ita acci- pere potest, ut per Saul mali rectores designentur. {Ex Gregorio.) Saul igitur venirem purgare est pravos praepositos conceptam in corde malitiam usque ad opera miacri odoris extendere, ct cogitata apud se iioxia factis extcrioribus exsequcndo mon- strarc. Quem tamen David ferire metuit ; quia pix subditorum mcntes ab omni se peste obtrectationis abstinentes, praepositorum vitam nulio linguae gladio percutiunt, etiam cum de imperfectione reprehen- dunt. Qui et si quando propter infirmitatem sese abstinere vix possunt, ut exlrcma quaedam atqiie exteriora praepositorum inala, sed tamen humiliter loquantur, quasi oram chlamydis siicnter incidunt. Quia videlicet dum praelati dignitati saltem innoxie et latcnter derogant, quasi rcgis superpositi vestem faulant. Sed tamen ad scmetipsos redeunt, scque vchementissime vel de tciiuissima verbi laccraiionc reprehendunt. Unde et bcne et iilic scriptumcst: c Post haec David pcrcussit cor suum, co quod I abscidissct oram chlamydis Saul. i FacU quippe ;ira'positorum oris gladio ferienda non sunt, etiam cum reprchendciida ccrte judicautur. Si quando vero contra eos vcl in minirois liiigua labitur,
intellcctum quaerit. Nabal cnim de quo dictum est qiiod vir dunis et pcssimus et malitiosus csset, typum tenet popiili Jndscomm. Qiiorum aliqui uva fellis, et botro amaritudinis inebriati, dura cervice, et incirciimcisis cordibus semper Spiritiii sancto resistebant, atqiie carnalem sensom in lege se- quentes, stnlti focti sunt. Quoil bene nomen Nabal exprimit. Interpretatur enim infipiens^ vel demens. Unde et Christum venientem, et per apostolos ab eis refectionem fidei et Iionae operationis expeten- tem, respuerunt, dieeoles. c Hunc autem nescinius, unde sil? Nos Moysi discipuli sumus (Joan, ix). i Abigail vcro, de qua rcfert Scriptu ra quod mulicr , prudentissima et speciosa fuerit, typum tenet plcbis ' illius, qui cx Judaeis ad Adem conveisi Dumiiio pla- cere meruerunt. Quod bene nomen Abigail soiiat. In- tcrpretatur enimpairis mei exsultalio, Unde et Domi- nusinEvangeliodicit. c Gaudium erit in coelo super UDO peccatore poeoilenliam agente {Luc, xv). > Haec saepius in prophctis ct in apostolis pro salute populi Judaici deprecans, David nostro oblationem acce- ptabilem bonorum operum, et piae devoiionis obtu- lit. Quam ille post mortem viri sui, qui dcnicns in stultitia sua periit, ascivilin coi^ugiuin, ct exhibuit sibi sponsam iion habentcm niacuiam aut rugain {Eph, v). {Ex Beda,) Quod Abigail inlcrpcllaiis pro se et pro domo sua ait ad David, quem vir cjus stultitia et cbrietate sopitus oflcnderat.
nccessc est ut a£Dictione poenitcntiae comprimatur, t% c Si enim surrexerit aliquando howopcrsequcas
quateuus ad scmetipsam redcat, cuiu praeposilae
potestati dcliqueril, ejusquc contra se judicium,
qui sibi praelatus est, pcrhorrescal. Nam cum prae-
positis delinquimus, ejus ordiiiationi qui eos nobis
pnctulit, obviamus. Unde Moyses quoque cum con-
ira se et Aaron populum conqueri cognovissct, ait:
c Nos enim quid suinus? Ncc contra nos est mur*
liiiir vestrum, sed coutra Dominum {Exod. xvi). >
CAPUT XXV.
pe morie Samuelis el de hstoria Nahal et AbigaU
uxoris ejuSf tfuomodo egerunt cum David.
Post baec sequitur Scriptura narrans de morte f^muelis et de fbgt DaTid, iu dlcens : (Cap. xxv.) I MorUitts est au&cm Samuel, et coiigregatus cst
c te, et qu;erens animam tuam, crit aniiiia Douiiui c inei custodita, quasi in fasciculo viventium apud c Dominum Deum tuuin. Porro aiiima inimicornin c tuorum rotabitur quasi in inipetu et circulo fundx, c etc.; I pulcherrima comparatione statiim justoruui a reproborum sorte discernit. Uorum quippe ani- roas appellat vlvenles, ut illorum e contrario spiri- tali morte praeoccupatas insinuet, juxta illud pro- phctas : c Anima quae pcccaverit , ipsa morictur {Esech, xviii). I Hos fasciculo, illos lapidi funJae as- similat. Fasciculus enim constringitur, ul intcgcr maneat et conservetur. Lapis in fuuda cxpcditus ponitur, ut ayiciatur. Sic etenim, sic in hoc sx- culo electi pressurii tribulatiooum coaugustaiitur»
iK> COMMENT IN LlBftOS IV
ut his aifmoniti arcliiis «u> ad invicem mntua cliaritatc A
conneciant, et coaduoaii ad inviceni manu aui Rc*
deoiptoris inperpetuum conserventur. At vcro repro-
bi quanlo latiua in bac vila voluptatibns propriis, ve*
lot liberi, dimitiuntur» lanto longios in fuluro a divi«
u» visioiiia glorla prc^iciuntur, ut de eis merito dica-
twr : c Et quidem ipsi de manu t4ia expulsi sunt (Pial,
Lxisvii). > Mire autem omnipoieniem provideniiai»
deserii^it superui pectoris, curo dicit aniroam viri saii«
cti, quasi in fasciculo viventium, apud dominum esse
cttstodiain.Sieutenimfacillimumestcuilibetfascieu*
lum herb» vel feoi sua manu retenlum conservare,
iu-virius Domini et Salvaloris nostri omnes per or-
liero elcctos ab initio usque in 6nem sieculi, iie qui ex
eis «ila ratione pereant, sine labore tuetur, Juxta,qttodl
ipse in Evangeliosub figura ovium de eis ioquens: ^
c Et sequentttT me, iaqttit,'et ego vttam aeiernam do
eis, et DOB peribonl iu aeternuin nec capiet eat
i|«iisquam de maou mea (J^an. x). i Sieul fasciculu»
unus qoibusUbet vinculis alligalur, ita omiiis sau-
ctorum ccettts, una eademque fide, spe et cbariuie
ad iuvicem constringitur, uuo divinae prolectionis
uuiiimioe circumdatur* Ad iitteram autero patet
sensus: quia anima David, persequeutibus iicet
hosiibus, cusiodita semper fuit in sorte viveniiuow
Porro inimiei fjus, insisieniibus sibi adversitaiibus,
aicut lapis funda drcuioactus, sic insiabiii motu
perturbandi ei suis esseni expeilendi de fioilNis, vel
etiaui buinanis reiius auferendi.
€ Diloculo autem cum dlgessisset vinum Nabal, q « indicavit et uxor sua verba haec, > etc. (Ex Gre- gorio.) Qnid nobis Abigail per reDuntialionis soae dispensationcm innuit, nisi quod iracundos melius corrigirous, si in ipsa irac suae commotione declina- mus ? Perturbati quippe, quid audiant ignorant. Sed eum ad se redeoni, taiito libentius cxhorlationis verba rccipiunt, quanlo se tranquillius toleratos erubescunL Menti aiitem furore ebrije omne cerlun {quod dicitur) perversura vidctur. Unde ei cerie Nabal ebrio culpam snam Abigail laudabilfter iacuit : quam, digesto vino, laudabiliter dixit. Idcirco enim malum qtiod fecerat cognosccre poterat, quia hoc ebriusDon audfvit.
» Saul autero dedit Michol filiam suam, uxorero ^ David, Pbaltbi filio Lais, qui erat de Galiim, > etc. ^ (Ex Beda.) Ut Uebrsi, non cognovii eam idem Phaltbi, quoiiiam si cognovissei eam , nunquam David sibi eam postea sociasset, quia in iege penilus Lnjusroodi prohibciur coitus. idem namque Phalthi ile Gaiiim, hoc esi, de inundatione erat. ioundatio hse^ lex inli^iiigitur. Legis enim doctor erat de Bau- rioi, id est, de eieclis. Quandoautero a Saule Michoi eidalor, P/iMi/ait,.idesi,^adeiif, interpretatur. Quan- Oo vero ab eo eadem Michol auCertur, PhaUhiel, id cst, evadeM a Deo^ interprelalur. EvesdeM a Deo di- citur, qnia cusiodivit euro, ne tangerei eam, ne fieret transgressor legis « Secutusque esi earo vir suus pio- raos osqnc Bannim (// Reg. xxxi). > Plorasse dici-
REGtJM. - IN LIB. I. ac
tur prae gaudio, eo quod Dominus cum costodisfiei, ne eam tangerct.
CAPUT XXVL
Quod David fugient a fade Saulia, eum eum dcrmieti^ tem reperiuet^ non occidit^ sed solam lanceam ei icyphum aqua: abstulit.
(Cap. xxvi.) f Et vencrunt Ziphei ad Saul in G»* « baa, dicentes : Ecce David absconditus est in coile « Hachila, quse ex adverso soliludinis. Et surrexii « Sauly et descendit in desertum Ziph, > etc. Iterum item David fugiens a facie Saul in castra rcKis, cum dormientem oflendissct, nou percussit, non occidit ; sed solani lanceam, quae ad caput ejus erat, et kiiti^ culam sustuUl. ^
« Dormientibuscunclis egressusqiie ecastris, trans- « ivit in cacumiue niontis. > (Ex IMoro.) Quid erga boc esi, nisi quod persequcbaniur Chrislum Judaii ? Sed persequcndo dornuei>ant, quia non vigilaltafii corde. Duritia enim cordis obdorroitio est. Dor- roiunt iu vita veteri : non vigiiant in nova. Venii Chrisius : iion eos occidU, sed toiit ab eis scyphum aquae, id est, graliam legis ; tiilii et sceptruro regaie» regni scilicet potestatcin, quam pro raagno habe- banl, el unde se proiegebant lemporaiiter, et quam adversus Dominum per increduiitatem gerebanL Deiode victor David uoster de eastris corum re- gressus iranscendii in aiiitodiuem moniia cseiorum.
CAPiT XXVII.
Sequitur de ge$ti$ Davtd.
(Cap. XXVII.) « Et asccndit David, et viri ejus ; et « agebant praedas de Gessuri, et de Gerzi, ct de Ama- « lecitis. Hi enim pagi habilabantur in ierra anti- « quitus. > Hi pagi non erant sub potestate Achis. Ilabitati in terra antiquitus dicuntur, ((uia quieti e» securi habiiali fuerant, et nullius hosiis depneda* tiencs pcrpessi.
CAPUT XXVIIL
Iterum de merle Samuelie. (Cap. XXVIII.) « Samuel autem moriuus est ; fte- « vitque eum omnis IsraeL, et sepelieruiU eam iir « Rama urbe sua, > elc. Snpra namque diciiur se^ pultus fuisse in domo sua in Rama. /n domo sua, ii» familia videlicet ei cognaiione sua. Quaeritnr nam-' que cum soperius jam mortuus legaiur, cur hicr repetaiur morious ? MorUiiis hic (ol Hebraei voiunljl resuscitaiionis suse eaosa repeiitur ; ei ui damnatio^ Saulis, qui in peccatis moriuus erat,> ei relicto Deo^ contra legero, Pythonero coosulebai, jnstaesse roaBi' festaretor.
GAPUT XXiX.
De python%&$a quos ob rogatum Saulis Samnelem zuir^ citavit^ qui ei de vtcina morte intimavit.
« Post morl^ro autem Samuelis congregali- sUril « Philisihiim contra krael, consuluilque Saul Do- « minuro ; ci non respondit ci, iiequc pcr somiiiar « neque per sacerdotes, > etc. (Ex Hebra^o qtwdam.} Hebraeus habet : Neque per doctHnam, neque per pro^
B1
B. RABAm MAtRI ARCHlF^. MOGtJNT. Ot>ERUM PAhS I.
es
phetas, Respontlebat Dominus Dcr somnia, sicot idcm A vocitabantur (Exod. xxv). Itemque dutn qniMnie
Hebrxi asseninl, eo quod jejunando et orando, po- scebanl oraculum sibi fieri divinum, et Dominus iHis per aomnia revelabat ea qux futara erant * quod in hoc loco minime Saui fecisse regitar. Per doetrimmy per ephod scilicet, quod sacetdos in pectore gestabat. Netfue per prophetaSf qnia iHis consulentibus Domi- nus nequaquam respondcbat. Hi prophetx dicuntur fuisse discipuli Samueiis : quibus prophetantibus junxit se Saul et pfophetavit. Quaesivitqoe Saul pythonissam, quae suscitaret illi Samuclem. Statim- que suscitatus, ait ad eum :
^f Quare inquietasti me, ut suscitarer? i etc. Quae- ritur, secundum historiam, utnim pythonissa ipsum prophetam de inferno evocaverit, an aliam aliquam
videt somnium, non ditit, Tidi imaginem Angusiinl, sed, Vidi Augustinum, cum eo temix>re quo aliquid tale aliquis vidit, ignofai^t hoc Augustinus. Usque adeo manifestum ^t non ipsos homines, sed imagi^ nes eorum videri. Et Pharao spicas se dixit vidisse in somnis et boves, non spicarum aut boum imagi- nes (Gen. xli). Si igitur constat liquido nominibus earom renun quarumimaginessunt,easdem imagines appellan,non mirum estquodScriptura dicit Samue- lem visum, etiamsi forte iinago Samuefis apparuit per ficta machinamenta ejus qui transfigurat se in angelum lucis, et ministros suos subomat velut mi'^ nistros justitiae (/iCor. xi). Jam vero si illud, inquit, movet, quomodo a maligno spiritu Sauli vera prae*
imaginariam iHusioncm faUacia daemonum factam ? B dicU sint, polest et illud vidcri roinim, quomodo
De hac quxstione beatae meinori» Augustinus epi- scopus Simpliciano Mediolanensi episcopo ita scri- psit : c InquiriS) inquam, utrum potuerit malignus spiritus excitare antmam Justi, et tanquaro de ab- ditis mortuorum rcpagulis cvocare, ut videreturet kxiueretur cum Saul. Nonne magis mirandum sit quia Satanas ipsum Dominum assumpsit, et consti- tniC super pinnam templi? (Matth, v.) Qnotibet enim modo fecerit, ille etiam modus quo Samueii factum C8t ita ut Samue! excitarettir, similiter latet ; nisi forte quls dixerit faciliorem diabolo fuisse licentiam ad Dominum vivum unde voluit assumendum, et ubi voluit constituendum, quam ad Samuelis defuncii Bpiritum e suis sedibus excitandum. Quod si illud in
dsemones agnoverunt Christum, quem Judaei non agnosoebant (Luc. viii ; Act, xix). Cum enim vult Deus etiam per infimos spiritus aliquem vera agD0*> scere, teroporalia duntaxat ad istam mortahtatem pertinentia, facile est, et non incongruum, ul omni- potens et justus ad eorum pcenam, quibiis ista prae- dicuntur, ut malum quod eis hninlnet, anleqnMi ▼eniat praenoscendo patiantur, occulto apparatn mysteriorum suorum etiam spiritibus lalibus aliquid divinationis impertiat, ut quod audiunt ab angelisi praenuntient hominibus. Tantum autem audiniit, quantum omnium Dominus atque moderator vel jubet vel sinit. Unde etiam spiritus pythonis in Ac«* tibus apostoiorum attestalur Paulo apostolo, et evan-
EvangeHo nos ideo non conturbet, quia Dominus ^ gelista esse conatur (Act, xvi). Miscent tamen islt
voluit atque permisit nuHa diminutione suae pote- statis et divinitatis id fieri, siCut ab ipsis Judaeis, quanquam pcrversis atque immundis, et facta diab6li facientibus, et teneri se, et vinciri, et iUudi, ct cru- cifigi, atque interfici passus est : non est absurdum crcdere ex aliqua dispensatione voluntatis divinae permissum fuisse, ut non invitus, nec dominante luagica potentia, sed volens atque obtemperans oc- cultae dispensationi Dei, quae pythonissam iUam et Saulem latebat, spiritus prophetae sancti sc osten- deret aspectibus regis, divtna eum sententia percus- surus. Quanquam in hoc facto potest adesse aiius faciUor tntellectus, ut non vere spirilum Samuelis
fallacias, et quod verum nosse potueruut» iion do^ cendi magis quam decipiendi finc praenuntiant. Ei forte hoc est, quia cum illa imago Samuelis Saulem praedicat moriturum, dixit etiam secum futuruin : quod utique falsum est. Magno quippe iutervallo separari bonos a malis post mortem iu Evangelio legimus, cum inter superbum iUum divitem, qui jam apud inferos tormenta pateretur, et iUum qui ad ejus januam ulcerosus jacebat, jam in requie consti- tutum, magnum chaos inteijectum esse teslatur (Luc. xvi). Aut si propterea Samuel ei dixit, Mecum eris» ut non ad aequalitatem felicitatis scd «d parem con- ditionem mortis rcferatur, quod uterque horoo fuerit»
excitatum a requie sua credamus, sed aUquod phan- j. et uterque mori potuerit, jamque mortuus mortem
lasma, et imaginariam iUusionem diaboU machina- lionibus factam, quam propterea Scriplura nomine Samuelis appeUat, quia solent imagines earuro renim nominibuB appellari, quarum imagines sunt. Sicut omnia quae pinguntur atque finguntur, earum rerum quaniro iroagines sunt, neminibus appellantur : sicut hominis pictura cum pingitur, proprium quodque noroen incunctanter adhibetur, et dicitur : lUe Cicero esl, iUe Salustius, ille AchiUes, iste Hector, hoc flu- men Siinois, illa Roroa, curo aliud nihil sint, qnara pictae iroagines. Unde cherubim cuni sint coelestes virtutes, facti tunc cx metaUo, quo imperavit Deus super arcam testamenti, magnae rei significandae ^raiia, nori aliud quam cherubiro illa quoquc figmenla
vivo praenuntiabat ; secundum utruroque igitur intel- lectum, habcre exitum hanc lectionem» qui non sit contra fidem roanifestum est : nisi forte profundiori inquisitione inveniatur ad liquidum, vel posse vcl nonposse animam, cum ex hac vita migraverii, magicis carminibus evocari, et vivorum apparere aspectibuS) etiam corporis Uneainenta geslanteni, ut non soluin videri valeat, sed et agnosci. Et si polcst, utniin etiaro anima justi, non quidero cogatur roagicis sacris, sed dignetur ostendi occultioribus mysieriis [A/., imperiis] sumroae legi obteroperans, ut si fieri non posse claruerit, non uterque sensiis in hujus Scripturae tractatione admittatur, sed illo cxduso imaginatione siniiUiudo Samuclis diabolico ritu facta
«) GOMMENT. IN UBROS IV REG13M. -^ IN LIB. L
intelligatiir. Sed quoniam sive illud fieri possit, sive A CAPUT XXXL
*
non possit, tamen fallacia SaUnae, atque iuiaginum simulandanira caliidi operatio decipiendis scnsibus Lnmanis multiformis invigilat, pedctenlim quidem» ne inquisitionibus dillgentioribus pnescribamus, sed potios existimemus tale aliquid factum in maligno spiritu, pythonissae illius ministerio,* quandiu nobis aliquid ampUus excogitare atque eiplicare non da- tur. Ilasc sunt quae tunc de pylhouissa et Samuele scripsit beatissiraus Augustinus.
CAPUT XXX.
QuodDand Amalecitas superatnt et prasdamquam ab$- Itc/eraiU» in Sicelech eripuii,
(Cap. XXX.) Inierea dum pergeret David cum Achis
PugnaPhUisthiim conlra Jerusalem, et de morie Sauli» et fUiorum ejus.
(Cap. XXXI.) I Igitur exorlo pnclio percusserunl f Philisthiim Israel plaga magna, corrueruntque i» c prxlio Saul el Jonathan. Arripuitque Saul gladium
< suum, et irruit supcr eum. Quod cum vidisset af-
< miger e]us, vidclicet quod mortuus esset Saul,.
< irruit etiam ipse super gladium suum, et mortuus*
< est cum eo, > etc.
{Ex Hebrao quodam,) Armigerum istum IlebniM Doeg Idumaeum dicunt fuissc, qui ccrnens Saul mor- tuum, seipsum obmetom David hiteremerit.
< Morlims est ergo Sanl, et trcs filii ejus, et«r-
< miger illius et universi viri ejus, etc. i ¥iri istir
r^c PhilisthinoFum in praeUum adversus Israel, in- B ^„^,1 domestici ejus intelligendi sunt. Hi tres filii
surgenies Amalecitx imienint in Sicelech, et suc-
cendenies eam, captivaverunt omnia quae erant Da-
vid et pueronim cjus. Reversus ergo David ad per-
sequendos AmalecitaS) invenit iEgyptium puerum
bssescenlem, qnem Amalecitae aegrotum in itinere
reliqoerunt. Hanc David inventum cibo reficit, du-
c«mque sui itineris fecit, sicque Amalecitas perse-
^iuir, epulantes reperit» et funditus exstinguit
{Ex Augustin^.) Considerandum est ergo, quid sit
quod Ainalecitae, absente David, Sicelech invadunt
et praedam capiiint. Amalecitaer quippe popuius lam-
kens^ vocatur. £t quid per lambenlem [lopuhim nisi
Dieutes ssecubrium designantur, quae terrena cuncta
ainbienda quasi lambunt, dum solis temporalibos
Saul cum eo interfecti sunt, Jonathan, Abinadab, qui et Jesui, et Melcisua. Isbosed autem domi erat. Qui' anno quod Saul rex constitutus est, natus fuisse dicitur, qni eliam quadraginta annomm fuisse legi- tur, cuin regnare ccepisset. tlnde coHigltur Sauf quadraginta annos regnasse. Quaerendum cur alibf legatur Jesui, et aKbi Abinadab? Jesui enim inter- pretalur aquatis. iEqualis ideo dicitur, quia aequalis^ lueriU fuisse filius cum patre inemoratur. Abidadtb' interpretatur ;Mi(er meus sponte. Sponte etenim sua' pater ejus Saul male agendo acquisivit, ut tatiief una cum filiis perimeretur. Denique prius propheta* Davld figuraliter deflet Saul et Jonathan, qui cum* potentes essent, et semper hostibus praevalerentr
delectantur? Quasi enmi populus lambens praedara ^ ganciati iHico ae vuUierati in medio pralio corrue^ facit, dum terrena diiigentes, lucra de alienis damnis
exa^ierant. Et boc absente David agunt : quia Re- demptorem. ante oculos cordis habere negligunt. Qoid est enira quod ^gyptius Amalecitae puer In iiinere lassatur, nisi quod amaior praesentis saeculi, peccati siii nigredine opertus, saepe ab eodem saeculo infirmosdespectusque reiinquitur, ut cum eo nequa- quam currere valeat, sed fraetus adversitate tor- pescat ? Sed bunc David invenit ^ quia Redempior Boster, veraciter manu fortiSy. nonnunquam quos despectos a mundi gloria reperit, in suum amorem eonvertit. Cibo pascit : quia scientia verbi reficit. Ducem itineris eligit : quia suum etiam praedicato- nuii facit £t quia Amalecitam seqpi non valuit, dux David elficitur ; quia is quem iudignum mundus deserit, non sohim conversus in suam mentem Do- minuin recipit, sed praedicando hunc etiam usque ad aliena corda perducit. Quod videiicet duce David AmaleciUm convivantem inyenit, exstinguit : quia ipsis Christum praedicautibos mundi laetitiam de- stniit, quos comites mundus habere despexit. Ple- rumque ergo ipsi praedicando mentes saecularium «iperant, qui prius cum saecularibus in hoc mundo currere non vaiebanL
runt.
< Quomodo, inquit, ceciderunt pocentes in medio'
< pugnae ? > Hoc etiam modo pium Cbristianoruro
genus, nunc deflct eos qui repugnantes daemonilm»
labuntur in saeculo, quod est lubricum, (Gelbor
enim montes lubrici interpretantur,) et spem recu^
perationis suae omittentes, proprio mucroiie, despe-^
ratione vidclicet pemiciosa evadendi hostem anti-
quum, semetipsos' interficiunt, sieut Saul irruens'
super gladium suum roorlnus est. Cujus rei Phili-
sthxi, hoc est, maligni spiritus de interfectis spoli»
virlutum auferentes, propriae fortitudini ascribun»
vicloriani, quae justa permissione Dei in talibus:
D evenit. Sed David nostcr in membris snls, hoc est^
in electis et sanctis viris, corruentium casum gemit;:
nee laetatur in perditione morientium, sed contra-^
dicit, ne in urbibu.« AUophylorum talis fama praedl-^
cetur, hoc estr, praecipit fidelibus ut cauie se custo»^
diant, et scuto fidei undique se muniant, induti lo^
rica justitiae, habentes galeam salutis^ et gladio spi^
ritus, hoc est, verbo Dei adversariis suis resisUnC'
ne forle ulterius ignoniiniose superati i^udiura W^
iiiicis suis faoiant.
11
B. RABANl MAtBi ARCHIEP. MOCUNT. OPERIIM PARS I.
m IIBRUM II.
CAPUT PRIMUM.
Quod David nuntium sceleris Amaleciiem juuU anle te percuti pro morte Saulis, De luctu David quo plangebat interfectot Saul et Jonathan, et quod prwcepil /Uiioi Juda doceri arcum.
(C4P. I.) t Factun) est auicin, i)osU)uam mortuus € cst Saul, ul David revcrlerclur a caede Amalec, et < maueret in Siceieg dies duos. In die autem tcrtia € apparuit bomo veniens de caslris Saul, vcsle € couscissa, et pulvere aspersus caput; et ut vonii c ad David, cecidit super faciera suam, et ador^ivil. Dixitque ad cum David : Undc venis? Qui ait ad eum : De castris Israei fugi. Dixit ad eum Df^vid : Quod est verbum, quod facium esi? indica mihi. Qui ait : Fugit populus de prailio, et multi cor- ruentes de populo mortui sunt. Sed et Saul et Jonathan filius ejus interierunt, e(c. i^ (Ex He^ ifrwo quodam,) ^ominem istum Amalecitem Hebrgei fiiium Doeg fuisse dicunt. Amalecites enim et Idu- maeus unum est, quia filius primogenitiis Esau» EU- phazfuit,et hujus filius Amalec. Diaderoa autem et arniillam quae David deiulit, a palre Docg commen- data sibi fuisse Hebrxi pcrliil^t. Qiiid est autem qiiod ille Amaiecites, qui se finxit coram David Saul regem inteifecisse, ab eo jusUe ultionis poemam a superno judice recipiet? juxta iiUid quod scriptum est : t Onniis cnim, qiii fodit foveam, incidet in c eam(£cc/e. z. ) i Et : t Qui percusserint gladioper- Ibunt {Matth. ixvi). Et item : t Qs quod mentitur, occidit aniroam, muictatus accepit, nisi quod omnis
A nxoilo quo iile perieral, perirent. Quod vero s^quiiur : t Sicut scriptum est in libro Justorum, » etc. Ipsum librum hodie nunquam neque apud ipsos He- br.xos iiiveuiri posse assevernnl, sicut nec libruni B.rllorum Doinini, cujus iu libro Numerornm men- tio csl (iVttw. XXI), iieque carmina Saloroonis. ne- que dispulaiiones ejus snpieiitissiiiias de liiigoruni naiura, herbaiumque oinnium. itenique jumenlo- nim, volucrum^ repiilium, el piscium. Vel quod in libro Verborum Dierum dicitor : c Reli^iua vcro t opera Salomonls priorum et novissiroonim, scri- t pta sunl in verbis Nathan prophetie, cl in libris t Ahi» Silonitis, iu visioue quoque Addo videntis , t contra Jeroboam filium Nabat (// Par. ix) ; i ct mulla hujusmodi volumina, quae Scriptura qMidem B fuisse probat scripla, sed hodie conslat non esso. Vastata namque a Chaldaeis Judaea, et bibliotheca ^ntiquitus congregaU intcr aiias provincise opes ho- stili est igne consumpU ; ex qua pauci, qni nune in sancla Scriptura continenlur lihri,postmoduffl Eznc ponlificis prophctae sunt industria resUurati. Unde scriplum est de eo : t Ascendit Exras de Babyloncv et ipse scriba velox in lege Moysi(/£ii/r.vii).» VHox Tidclicet, quia promptiores litterarum fignras, quani eatenus Hebraei habebant, reperit. Et in epistota regis Persarum iu scrtptum est : t Aruxerses rex regum, Ezr» saccrdoti scribae legis Dominf coBli doctissimo salutem (lind.). i Suut Umen qui dicunt hunc librum Justorum intelligi debere ipsiim librum Regum, iibi continentur prophetae justi, Sa».
qui proximo suo machinatur malum, vel do eitts gau^ C """^* videlicet, Gad ct Nalhan. In quonim libro scri
P^"™ est qualiler Saul, recedens a timore Dominl,
det interilu, justae retributionis pGcnam (Sap. i)
t Apprehendcns autem David vestimenU sua t scidit, omnesque viri qui erant cum eo. £t planxe- t runt et fleverimt et jejunavemnt usque ad vespe- t ram super Saul, super Jonathan fiiium cjus; etsu«- t pcrpopulum Domini, et super domum Israel, i etc. (Exeodem.) Populum Domini sacerdoteset domum Isracl, generaliler omnem populum Israei dicit.
t Pianxit autem David planclum hujuscemodi « super Saul, et super Jonathan filium ejus, et I praxcpit ut doccreut filios Juda arcuin , sicui t scriplum est in libro Justorum, > ctc. Qiiod scri- ptuin est de David, quando plangebat interfectos Saul et Jonathan, quia pneceperit ut docereut fiiios
per inobedienliam suam periit.
« Inclyti tui, Israel, super montes tuos interfccti sunt, I etc (Ex Hebrwo), In Hcbraeo habelur tuper exceUa tua. Et est sensus : 0 Saul, gloriosi Is ael super exceisa tua inlcrfecti sunt, quia in peccaia in* obedienliai tuoe una tecum pericnmt. Inobedienlla namquc tua pro idolis, id esi, excelsis repuUU esi, sicut ej>t illud in libro Samuclis : t Mclior est enim obedientia, quani viclimaB; et ausculUre magis qiiam offerre adipem arietum : quoiiiam quasi peccalum ariolandi est repugnare, et quasi s(«Ius idololalriae nolle acquiescere (/ Reg. xv). i
t Quoniodo ceciderunt fortes' Nolile annuntiare
v,aui ci #uiiauiiuj, quia praeceperu ut aocereui unos « uuoniodo ceciuerunt fortes' Nolile annuntiare Juda arcum, ideo fecit, ut quia Philisthaios sagit- ^ « in Ceth, neque annunlieiis in compilis Ascalonis,
Uriis abundare jam ooverat> unde el Saul maxime " — * ' ""* "^
horura ictibus perierat, eamdem bellandi artem et sui militcs ad revincendos eos discerenU Aliter (Ex Hebrao) : Praecepit David ut docerent filios Ju<!a arcum, hoc est, ut reges Judadocerenl fortitudincm, scilicet ut fortes et intcnti essent in limore Domini ct in proBceplis Dci, ne per inobedientiam a fortiui- dinc el timore Domini sicut Saul rccederent, ei co
t ne forte laitcnlur filiae Philislhiim, ne exsultent t filix incircumcisomm, i ctc. Obslupcsccns pro- phela gemit subilancum casum principum populi sui, et prohibet ne ullus laitelur in tali casu, neque fama hoc divulget in civiiales inimicoruro. Gelh eiiim ei Ascalon civiuies sunt Allophylorum.
t Montes Gelboe, nec ros, ncc pluvia veniant su- t ptT vos, neque sint agri primiliarum; quia ibi
T!5 COMMENT. IN LIBROS FV REGUM. — IX LIB. If.
t uLjectQsest dypeus Saul, quasi noQ esset unctus A CAPLT II.
74
f 4)leo, » eie. Propter casum fortiuni el ruioam populi sui, quasi indigiHins loquitnr ad ipsum lo- cum interfectionis, abominans factum qood in eo ruerat gestum; taroen non sine grandi mysterio sic- ui paulo post osleoditur»
c Sagitu Jooathan punquam rediit retrorsum, et c gladius Saul non est reversus iiianis, i etc. Hoc yu)t insinuare quod Jonatlias et Saul temporibus Miis beliicosissimi et fortissimi fuerunt in prxliis.
« Saul et Jonalhan amabiles et decori in viia c 8ua, in morle quoque non sunt divisi. Aqttilis c velociores, leonibos furtiores, ctc. i Laudat de- oorem form», laodat el conslantiam animi, adjun- gens, per byperboTis tropiim, similitudinem aquilae Jtque leonis.
< Fili» Israel, super Saui flcte, qui vestiebat vos c GOGcino in deliciis, qui praebebat omaraenta aorea
< coltoi vestM, 9 etc. {Ex Hebrao,) Yestiet»at eas eoccino, ei praebebat ornamenta aurea cultui earom d« praedis bostium quas agcbat i Qoomodo cecide- nint fortet in praelio : i subauditur in peeeato tuo :
< JoDathan in eicelsis tuis occisus est. i In Hebraco iMMi habetor csl. £st enim sensus : 0 Saul, Jonathan, in exeelsis tuis, id est, io peccato ioQbedientiae taae, ocdsos; sobaoditor, esi. Ecce rez et propbeta Da- vidy qui netriboentibus mala non reddidit» cum Saul et Jonatlias belio occumberent, in lamentatione soa Geilioe roontilnis maladicit, dicens :
c Montes Gelboe, oec ros, nec pluvia veoiant, ne-
Quod David in regem unctn$ super domum Juda^ vi^ ri$ Jake* Galaad per nuntios gratiai referekat , pr# $epuUura Saul et filiorum eju$, Ue eo qnod Abner, fillu$ Ner, hboseih , filium Saul, regem constUuil iuper Israel, David regnante in Hebron snper $o* lam tribum Juda, De eo quod Abner et pueri hboselh contra Joab et puero$ David in Gabaon certaverunt, et de interfectione A$ael, fratris Abner.
(Cap. II.) c Ascendit ergo David, et dux uxores ^us, Acbiiiora Jezraelilis, et Abigail uxor Nabal Carmeli. Sed et viros qui erant cum eo, duxit David singulos cum domo sua , et mansenint ln oppidis Hebron. i Ascensus iste Davidcum duabus uxoribus suis in Hebron signincat convocatiooes duaruiu plebium in Ecclesiam cathoiicam. Hebron B enim interprelatur coajugium. Et htne sola sancta
Ecclesia eonjugium norainatur : sola et bona es| sponsa videlicet ccelestis regis, de qua in Ganticis cauticorum dicitur : c Sexaginu sunt reginas, et octoginta concubinae, et adolescentularum qoarum non est numerus. Una est cohimha mea perfecta mea : una est matri suae, elecu genitrici snx (Caol. VI). I liluc duxit David singulos viros cum domo sua : quia unusquisque (idelium in illam so- cietatero per praedicaiionem Evangeiii convocatur. c Nec est ibi distinctio Judaei et Grxci, Barbari et Scythae, seryi et liberi : sed oronia et in omnibos Christus (Rom. x ; Galat. iii). t
c Veneruntque viri Juda, et unxerunt ibi David»
utregnaret super domum Juda. > Ungunt viri Juda
§ qoe sint agri primitiarum, quia ibi aLjectos est ^ Da>idin regem, ut regnet super doimiro Joda; qui^
f dypeas Saai« qoasi non essot unctus oleo, > eic. Quid ergo raontes Gelboe, Saul mortente, dtli- qnerunt, quatenus ui eis nec ros, nec pluvia cade- ret, et ab omnt eos viriditatis germine sententiae «enno siccaret? sedquia Gelboe ioterpretatur deeur^ •ti#, per Saul autem unctura et mortoum mors no- •tri mediatoris esprimitur, non immerito per Gel- twe jttuotes soperba Judaeorum corda designantur : qM dnm io higus mundi desideriis defluunt, in CbrisU, id est uncti, se morte miseuerunt. Et quia in ets iinctos rex corporaliter moritur, ipsi ab omni gratiae rore siccaniur. De qoibus et bene diciiiir : c Ut agri primttianim esse non possent (ha. x). i
soperbis ac contemptoribus spementibus gratiam Dei» electi qoiqoe bona fama sacrae praedicationis et vir- totum stodio rile conAtentur Ghristum essc regem in universo populo suo, ac ipsum esse, cni c omnis potestas a Patre data est in coelo et in terra, ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelesthim, terrestrium et infemofum (Phiiip, ii). i
c Et nontiatum est David qood viri Jabes Ga- c laad sepelissent Saul, i etc. Hoc plenius in Pa- ralipomeoon Ilbro, quomodo gestum sit, narratur : c Gum audissent, inquit, viri Jabes Galaad omnia, sciiicet qnse Pbilisthiim fecerunt siiper Saul, coii« junxerunt singuli virorum fortium, et tulerunt ca-
Superlne quippe Uebraeorum mentes primitivi fm- j) davera Saul et filiomm ejus , attulemntqne ea
ctue non fuanint, qui in Redemptoris adventu ez partemaxiitta in perfldiaremanentes, primordia A^dei scqui mdoerant. Sancta namqoe Eedesia in prirai- tiiasois mnltitodine gentinm fecondata, rix in nriandi fine Jodaeosy qooe inTenerit« suseipit; et extrema coQigens, eos quasi Foliiiuias frugura ponit. De qui- bus nimiram reliquiis Isaias dlcit : c Si fuerjt no- meras (iliorom Israel qoasi arena niaris, reliquiae salvae fienL > PossaottamenidcircoGelboe montes ex ore propbetae maledici, ut dum fractus exarescente terra non oritor, possessores terrae sterilitatisdarono feriantur, quatenus ipsi maledictionis sententiam ac- dperent, quia apud se mortcm rcgis c susripere , iniqoiute sua exigente, meruisscnt. i P4TR0L. CI\.
in Jabes, et sepelierunt ossa eoram sobter qhcr- com quae erat in Jabes, et jejonaverunt scptem die- bos. Mortaos est ergoSaul propter iniqnitates suas ; eo qnod praevaricatus sit mandatnm Domini qood praeceperat, et noo custodierit iilud. Sed etiam in- siiper pythonissam eonsuhierit, nec speraveril in Domino, propter qnod et interfecit eum, et transtu- lit regnum ejus ad David filium Isai (/ Par.x).iQuid est quod viris Jabes Galaad David gralias refert eo qnod sepelierant ossa Saul et filioram ejus , nisi quod Redemptori nostro multum placet, (Juando quis prava opera maloram, qui in peccatissuis uior- tui sunt, oblivioni damnando tradit, nec ea actiono iiiiilatur,quse scil Domino displicuisse, sed ea luagii
3
1f5
D. KABANl MAURl ARGIIIEP. MOGUNT. OPERUM PARS I.
76
eiigit facienda, quae recorilatur Doininum in manda- j^ lum est. Lege Verba Dierum (/ Par. ii). Condita est
tis dedisse?
c Abncr autem filius Ner, princeps exerdtus Saul, < tulit Isbosetli Ulium Saul, et circumduxit eum per i caslra, regemque constituit super Gaiaad et super % Gessuri^ et super Jezrael, et super Ephraim, ei i super Eenjamin, et super Israei universum» » et <r%tcra.
{Ex Hebrigo.)lnUebT2do babetur : 4 Transduxit euni in Manaiiu : » quas biterpretatur coitra. Trans- duxit eum, inteiligcndum est uitra Jordanem, et in Manaim regcm eum consiituisse super Galaad et super Gessuri. Ilebraeus habet A$iuriy id est, super tribum Aser.
c Soia aatem domus Juda seqaebatur Dtvid. > Quid esi autem quod iiiius Saul Isboseth, qui Inler^ B pretatur vir confiisionff, Abner auxiiianie, qui inter* preutur pairM lucemay regnayit super Israei univer- sum, ei domus Juda soia sequelratur David , nisi quod soiis credeDtibas et vere Dominam couttlenii- bus, ex priori popuio David nostrum Dominum vi- deiicei Salvatorem sequentibas, in caeteris adhuc error conrusionis regnat, diaboio instigante, qui saepe transfiguratur in angeluro iucis ?
« £1 fuit uumerus dierumy quos commoratus est t David, imperans in Hebron super domum Juda , c septem annorum ei sex mensium, > etc Et bene David sepiem annis et sex meusibus regnavit in lle- brou, quae interprelatur conjugiumy ut supra dixi- mus, aut viuo sempiterna, quia Saivator nosier in
aatcm ante septem annos, quam ea urbs iOgypti
condereiur.
« Egresjosque Abner filius Ner, et pueri Isbo-
selh filii Saul de castris In Gabaon. Porro Joab
fiiius Sarvia; , et pueri David egressi sunt , ci
occurreruni eis juxta piscinam Gabaon. Et cum
itt unum convenissent, e regione sederunt, hi ex
una parte piscinae, et ilii ex aitera. Dixitque Abner
ad Joab : Surgant pucri, et iudant coram nobis.
£1 rcspondil Joab : Surgant. Surrexerunt ergo et
transierunt numero duodecim de Benjaniin ex
parte lsi>osetli filii Saui, et duodecim de pueris
David. Apprehensoque unusquisque capile com-
paris sui, defixit glaUium in iatus contrarii, et co-
ciderunt simui, » ctc. Ilunc iocum Josephus ila
ex|iunit : c Abner autem promovit clectum niniis
exercitumy ut congrederet-.ir cum tribu Juda. Iras-
celiaiur ehim adversus cos, a quibus rcx David fue-
rat 6rdinatus. tiuic autcm occurrit missus a David
Joab, fiiius Sarviae sororis ejus, de patre Sar natus.
Ilic autem erat couira Abuer constitutus miiiii;e
princeps. Cum i|uo etiam fuerunt tt sui ffatres Abis*
sai, Asaei ei omnes armati David. liaque veuieu^
ad quemdam fontcm in civilate Sabaa, aciem cOu*
stiiuit ad pugnandum. Dicente vero Abuer ad cum
veiie se probare quis eorum robusiiorem exercitum
haberet, convenit inter utrosque ui duodecim ^iros
pugnaturos miiterent et procedentes iuter medias
acies qui ex utraque parle jocum fecerant a ceria-
Ecdesia cathoiicay quae et spousa ^us esi, peromne C niiie, reiiciisque giadiis viri David, et lenentes ca-
iempus istius vike» quod sepienario dierum namero decurrit» regnat seciindum iUud : c £cce ego, in* qult, vobiscum sum omnibus dieims usque ad eou- summationem saeculi (Matth, xxviii). > Et post exple- iionem senarii numeri, hoc est, perfeciionem boni operis, onmes eiectot suos ad sabi>aium verum, id est, ad requiem sempiiemam perducetf ubi et per- frueniur Dei visione perpetua (lioi. lxvi). (Ex Uie- roujfmo.) Esi aatem Uebron civitas in iribu Juda , quae quondam vocabatar Arbe, licei maie iu GraBcis codicibus Arbor. Corruple igitur in nostris codici- bus Arbor scribilur, cum in llebraeis iegaiur Arbe , id esi, ivf, ex eo quod ibi tres patriarchae» Abraham, isaac et Jacob, sepulii sunty ei Adam magnas» ui ia . Jesu iibro scriptum est, iicet eam quidam conditum in ioco Caivariae suspiceutur. Hxc esi auicm eadem llebron, oiim meiropoiis Philisthinorum, ei habiia- cuium gigantum, regnumque poslea David in tribu Juda , civitas sacerdotaiis ei fugiiivorumy distai ad ineridianam piagam ab iEsia miliilius circiter vi- giuli duobus. Ubi ei quercus Abraham, qu» et Mam- bre^ usque ad ConsUntii regis imperium monstra- l)atur, ei mausoteam ejus impraesentiarum cemitur. Cumque a nostris ibidem Ecclesia jam constructa bit, ia circuilu a cunciis gentibus terebiuthi iocus supeistitione coliiur, ei sub ea AlMraham angeios quoudamliospitio susoeperit. Uaic ergoprimam Arbe^ posica HebroH ab uuo filioram Caieb sortiu vocabu-
piu bosiium eorum, lumbos et iaiera suis giadiis perforaraui, douec ouiues quasi cx uno consiiiuto perimereui* His autem cadenlibus, eliam reiiquiis direpius exercitus. £t dimicaiione fortissima proce denie, Abuei^popuiusvicius,fugientesquc Joab perse- qui nou cessabat, pnedpiens arinatis, ut posi eo- rum vesiigia fesiinareut, el uequaquam occidcndo dellGcreut. Ciyus etiam iratres deoeruii suut prouis- sime« inter quos ciarior fuii pnccipue juuior Asael. Qui Uutam gloriam habuit in pedum veiociute, ui nou soium homines, sed etiam equos ad curreu- dum certamiue superaret. Is igitur persequebatur priucipcm Abner, recto gressu in ueutra parte de- cliuauft. Cumque respexisscl Abner, et cousideras- set impetum seiiueuiis, et dixisset ui miius militis arma sumeiis ab cjus persecuiione quiesceiet, ei iiie rursus uequaquam a suo ctMiamine penitus absti- uureiy moneute iilo deuuo ut recederet, ue co^cius eumpercuieret, et ante tyus iratrem uiterius fidu- ciam non liaberet, verba cjus iiio despicieute fugiens post tergum laiiceam emiisit coactus, eumque re- pente moruli vuiaere peneiravit, >
c LocuUu est ergo Abner ad Asaei, dicens : Re- c cede, uoli me sequi, ne compeibir confodere ie iu « terra. Qui contempsit et uoiuit declinare. Percu» c sit ergo cum Abuer aversa hasu in inguine, ei c trausfodit eum, et moriuus esi,.» etc. CiQus Asacl typmu tcnuit, nisi corumquosvefaementer arrlpicus
77 COMMEM. IN LIBROS IV
furor iu pneceps ducit? Qui in eoilem furoris impetu A taulo cautius declinajidi sunt, quanlo insane rapiun- tur. Unde ci Abuer, qoi sermono noslro pMtri* lu - cerna dicitur, fugit, quia doctorum lingua, quae su- pcrum Dci lunien judicat, cum pie abrupta furoris meoiem c^juspiam ferri conspicit, cumque contra irascenteiu dissimuiat verborum jacula reddere, quasi persoquentem non vuit ferire. Sed cum ira- cuudi nuila cousidcratione se mitigant, quasi Asacl persequi et insauire non cessaat, ncccsse est ut hi qui furentes rcprimere conantur, ncquaquam se in furore erigantysedquidquid est iranquiilitatis, osten- dani ; quaedam vcro subtii&ter proferant, in quibus ex obliquo furentis animum purgent. Unde ct Abner cum cootra persequentem sobstitit, non cum recta sed aversa hasta transforavit. £x mucrone quippe B percutere esl impelu apertae increpationis obviarc. Aversa vero hasta persequeoiemferire, est furenlem tnnquille ex quibnsdam tangere, et quasi parcendo mperare. Asael autem protinus occumbit, qqia com- molae ■onloc dum et parci sibi sentiunty -et tamcn responsonui catione in intimis sub tranquiliitate languntur, ab eo quod se erexerant, statim cadonl. Qui ergo a fenroris sui ioipetu sub Jenitatis percus- Bione resiliunt, qoasi ^ine Cerro moriuntur.
CAPUT Ul. Longa concertatio inter domum David et Saul^ $ed et nomina ux filiorum David, qui nati $unt ti in He- bron. Quod Abner exborlatus eU populum ut^ re- licto hboseth plio Saul^ $e tran${erret ad Datid, qifem Joab dolo interfecit^ et ob hoc a David mate- dietiofds $ententia per propheliam percutitur. ^
(Cap. III.) c Facueslergo longa concertatio inter
< domum i>aulet i/kter domum David. Oavid profi-
< cicns ct sempcr seipso robusiior. Domus auitm
< Saui decrescens quotidie. > Domus ergo David, qiue est aiia quam civitas Dei, Jcrusalem vidclicel coelestis, qux partim adhuc pcrcgriuatur in terris, partim jam cum Domino regnat in cceiis? £t quac cst domus Saui, superbi et impii regis, nisi Babyion ilia coufusionis plena, qu^e seducit et fomicari ia- cii omnes geutes in prostitutione sua ? (Apoe. xvii et XTui). Longa ergo coocertatio intcc domum Saul et domum David cst, quia perse<|uitur iila quas secun- dom carnem est, ea quae secundum spiritum {fia- lat, iv). Sed domus David eo magif profectu fiiiorum Buonim gaudebit, quo domus Saui persecutionibns ^ contra eom seeviL liia j^qtom quoftidie dcficicns in iniquiute sua tabescei, et ad extremom sccundum uieriu sua simul cum capite suo in profundum aliyssi mergetur.
< ^tique sunt fiiii David in Ilcbroii : ftiitque pri- « mogenitus ^us Amnion de Achinoam Jexraelitide, c et posi eum Cheieab de Abigail, uxoro Nabal Car-
< mcli. Porro tert|us At^sajon, filius Maacha filhc
< Telroai regisGessur. Uuartusauiem Adonias filias c Uaggilh, et quinius S^phaUa filius Abiul. Sextus
< quoque Jethraam de£gla uxoro David, i etc. (Ex He- broio,) I QuxriUir, cum alij£ uxores David supra no- Ulx sinty ct non dicantur uxores David, cur bic
RIXUM. — IN IJB. II. 78
sola Egb uxor dicatur DaviJ ? £ghi cnim ipsa cst Micliol. Quae ideo uxor ejus hic sola vocatur, co quod in adolescenlia primum ipsam sortilus fuerit in uxorem, quae etiam partu occubuisse dicitur. Unde et in scquentibus scriplum est : c Igitur Mi- cbol filiae Saul uon est natus filius, usque ad dicm mortis suae, quia in ipso partu occubuit. i Et quid sex filii qui ei nati sunt in liebron, nisi perfectio- nem sanctorum in fidc, sermone ct opero significant, qux ab Ecclcsia matro sponso suo, Salvaiori videlicct nostro, qiiolidic gencratur. Ex conjugio ergo spiri- tuaii per Spiritus saocti gratiam in xternam TiUm quotidie filii iucis oriuntur. c Sermonem quoque intulit Abner ad senioros
< Israei, diceiis : Tam hcri qnam nudiustenius
< quaerobatis David, ul regnarot supcr vos. Nunc
< ergo facite, quoniam Dominus locutus est ad Da-
< vid, dicens : In manu servi mei David, salvaho
< populum menm Israel de manu Pbilisthiim« vi
< oinnium inimicoram ejus, > etc. Qoid est ergt» quod Abner popolnm universum hrael exhorutur, ut, relicto Isboseth filio Saul, ad David promplo ac dcvoto aninio conveniat, nisi quod doctores sancti, qui patrie iucema merito dicuntur, lumine fidci ct scientiae plenissimi, in universis gentibus nomcn Do- mini praedicant ct exhortantur, quatenus, sprou idolorum cultura, et rolicto erroro confusionis cuni auctoro suo diabolo, ad David nostrom, qui vero manufortis et desiderabilis est, qui c desidcratns cunctjs gcntibus (Agg. ii), i csse a prophcta dcscri- bitur, sine mora (cslinent venirc, et sub ejus impc- rio perpetuo studeant pehuanere? Nam et Joab, quem Abncr dolo loquens et percutiens in inguine, interfecit» non alium quam hoslem anliqunm signi- ticat, qui fictis suasionibus quotidie fideles subver- tere satagil^ et per libidinis noxiae conUgionem In- terficere molitur. Joab enim inimicus, vel ideni pater interpreUtur. Omnium enim iniquoram dia- bolus caput. Unde et Salvator talibus in Evangelio dicit : < Vos cx patro diabolo estis, et desldcria patris vestri vuilis facero {Joan, viii). » Ab hac crgo percussione David noster immunis cst, quia c Dcus ueminem umut {Jac. i). Ipse aulem intenlalor ina- lorum est, qui vuit omnes homines salvos esse, et ad agnition^m veriUlis pervenire (/ Tim. ii). Per invidiam enim diaboli mors introivit in totum or- bem terrarum {Sap. n). i ImiUntur auiem cuin, qui sunt ex paru ejus. Potcst nomen et persona Joab non inconvenienter ad populum Judaicum per si- gnificaiionem transfcrri, qui inimici scmper prasdi- catoram Evangelii exstiteraut, ct fidem Cbristi ubi- cnnque.poiuerunt persequebantnr. De quibus Paulus Thessalonicensibus scribens sit : c Vos enim imiU- tores facti estis fratros Ecclcsiaram Dci, qux sunt in Judxa, in Chrislo Jcsu. Quia eadcm passi estis et vos a contrlbulibus vcstris sicut et ipsi a Judxis, qui et Dominum occiderant Jcsuin, et prophcins, et nos pcrsecuti sunt, et Deo noii placent, ct omnibus bominibos advcrsantur, proliibentes nos gentibus
73 B. RABAM MAUBI ARCI11EP. MOGUNT. OPERUM PARS I. 8(1
Joqui ut salvx fianl, ul impleant peccata sua scm- A retiir. {F.x Gregorio.) Myslice autcm ostiaria triti-
per. Pncvenit cuim ira I>ci super illos usque in fl jiem .(/ Thiu. ii).
jQuod autem David se cxcjisans de nece insontis dixit : c Mundus ego sum,